تحلیل تطبیقی کلامی فلسفی شرور و استناد آن به خداوند با مبانی صدرایی

مسئله شرور و استناد آن به خداوند از چالش های بنیادین کلام و فلسفه اسلامی است. پژوهش با واکاوی تطبیقی دیدگاه های فلاسفه و متکلمان، با روش تحلیل محتوایی و ساختاری هفت متن کلیدی از ابن سینا، سهروردی، ملاصدرا، معتزله، اشاعره و امامیه انجام شد. یافته ها نشان می دهد همه مکاتب بر تنزیه خداوند از شر ذاتی اتفاق نظر دارند؛ اما در تبیین ماهیت شر متفاوت اند. فلاسفه با رویکرد هستی شناختی، شر را عدمی و لازمه نظام احسن می دانند، درحالی که متکلمان با رویکرد ارزشی، آن را برآمده از اختیار یا مشیت الهی می شمارند. دستاورد نهایی، اثبات کارآمدی دیدگاه تلفیقی امامیه است که با ترکیب نگاه تکوینی فلاسفه و تبیین اخلاقی متکلمان، هم عدل الهی را حفظ می کند و هم برای شرور معنای تکاملی قائل می شود. این رویکرد تعارض قدرت الهی و شرور را حل کرده و نشان می دهد شرور منافاتی با کمال الهی ندارد؛ بلکه مقدمه ای برای کمال انسان و مسیر سعادت هستند.

کلیدواژه ها:

تلازم ولایت تکوینی و تشریعی ، شرور ، فلسفی ، کلامی ، مبانی صدرایی