بررسی قاعده نفی ماهیت از واجب الوجود و دیدگاه استاد فیاضی در این مساله

بعد از طرح مباحث مواد ثلاث و امکان ماهوی در فلسفه ی اسلامی، مسئله ی ماهیت داشتن واجب الوجود محل بحث قرارگرفته است. نظر مشهور فلاسفه در درازنای سنت فلسفه ی اسلامی بر ماهیت نداشتن واجب الوجود استوار گشته است. در مقابل، گروهی با این دیدگاه مخالفت کرده اند. در میان معاصرین، استاد فیاضی با تکیه بر مبانی خود در اصالت وجود و برداشتی که از معنای ماهیت دارند دست به مخالفت با دیدگاه رایج زده است. وی چون واجب الوجود را متمایز از مخلوقات و دارای تعین وجودی و خصوصیات فردی می داند، از این رو نتیجه گیری می کند که واجب الوجود نیز مانند ممکنات دارای ماهیت است. همان طور که انواع انسان، بقر و ... دارای ماهیت هستند، واجب الوجود نیز دارای ماهیت است؛ با این تفاوت که ماهیت واجب الوجود به تبع وجودش بی نهایت است. آقای فیاضی با کمک گرفتن از بعضی روایات، دیدگاه خود را نتیجه ادله عقلی و نقلی می داند ولیکن این نکته مهم مورد غفلت ایشان قرار گرفته است که صرف هرگونه تمایز یا تعین وجودی و یا خصوصیات فردی، موجب ثبوت ماهیت در آن شیء نمی گردد. اگر بخواهیم میان ماهیات و مفاهیم فلسفی فرق بگذاریم (همان طور که ایشان فرق گذاشته است) نمی توان به صرف وجود تعین خاص و خصوصیات فردی، ماهیت را ثابت بدانیم. روایات طرح شده نیز وافی به مقصود نیست.

کلیدواژه ها:

واجب الوجود ، ماهیت بالمعنی الاعم ، ماهیت بالمعنی الاخص ، تمایز احاطی ، تمایز تقابلی