تحلیل انتقادی تعاریف تاریخ‎ نگارانه هنر اسلامی و سنجش نظری آن بر مبنای اصول صوری تعریف

هنر اسلامی، به عنوان جلوه‎ای پیچیده و پربار از تمدن اسلامی، همواره در کانون توجه محققان بوده و فقدان یک تعریف واحد و جامع، چالش بنیادین این حوزه را شکل داده است. این پژوهش، با اتخاذ رویکرد تحلیلی و انتقادی، به واکاوی تعاریف هنر اسلامی ارائه‎شده توسط مورخان برجسته در گستره تاریخ می‎پردازد. هدف اصلی این مطالعه، سنجش نظری و تعیین اعتبار این تعاریف است تا به این پرسش کلیدی پاسخ داده شود که کدام‎یک از تعاریف تاریخ‎نگارانه، از لحاظ منطقی و نظری، از استحکام و پایایی بیشتری برخوردارند؟ برای نیل به این هدف، تعاریف منتخب بر مبنای اصول صوری تعریف (شامل معیارهای جامعیت، مانعیت، وضوح و عدم دور) مورد تحلیل دقیق قرار می‎گیرند. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و ابزار گردآوری داده‎ها، مطالعات کتابخانه‎ای است. نتایج تحلیل نشان می‎دهد که هرچند تعاریف مورخان بخش‎هایی از حقیقت هنر اسلامی را در بر می‎گیرند، اما هیچ‎یک به تنهایی تعریفی منطبق بر تمام الزامات صوری ارائه نمی‎دهند. به‎طور خاص، تعریف کونل در هر چهار معیار دچار ضعف بنیادین است و تعاریف اتینگهاوزن و برند نیز به‎لحاظ جامعیت، وضوح و عدم دور دچار کاستی هستند. تعریف گرابار، با در نظرگیری تنوع فرهنگی، از جامعیت بالایی برخوردار است، اما در وضوح و مانعیت ضعف نشان می‎دهد. در مقابل، تعریف پرایس از مانعیت قوی برخوردار است، اما فاقد جامعیت و وضوح کافی است. همچنین، تعریف البهنسی با وجود قوت در وضوح و عدم دور، به دلیل محدودیت به فرهنگ عربی، جامعیت ندارد و تعریف کنبی نیز فاقد مانعیت و جامعیت لازم است. تنها تعریف بلوم و بلر است که از نظر جامعیت و مانعیت قوی و از نظر وضوح و عدم دور قابل دفاع‎تر از سایرین است. درنهایت، این سنجش نظری تایید می‎کند که هر دیدگاه، بخشی از معنای هنر اسلامی را پوشش می‎دهد و ضعف عمده تعاریف تاریخ‎نگارانه در عدم رعایت کامل اصول صوری تعریف ریشه دارد و نیاز به تدوین چارچوبی دقیق‎تر برای فهم ماهیت هنر اسلامی باقی است.

کلیدواژه ها:

تعریف هنر اسلامی ، ارزیابی منطقی ، رویکرد تاریخی