نقشه یابی دانش مناطق پیراشهری: تحلیل شبکه ای مفاهیم و شناسایی جهت گیری های پژوهشی آینده

مساله اصلی پژوهش حاضر، عدم درک ساختاریافته در مورد دانش پیراشهری و نبود شفافیت در خصوص خوشه­های مفهومی، روابط بین موضوع­ها و جهت­گیری­های پژوهشی آینده است. پژوهش حاضر به دنبال نقشه­یابی نظام­مند این دانش و شناخت جهت­گیری­های آینده آن است. این پژوهش ازلحاظ هدف کاربردی، ازنظر ماهیت، کیفی و از حیث روش مبتنی بر کتاب سنجی تحلیلی با رویکرد تحلیل شبکه است. جامعه آماری مشتمل بر منابع پایگاه اسکوپوس از سال ۱۹۸۷ تا ۲۰۲۵ می باشد(۴۸۸ منبع).  براساس نتایج پژوهش، تحول مفهومی پیراشهری در هفت مرحله شامل ۲۰۱۰-۱۹۸۷؛ ۲۰۱۲-۲۰۱۰؛ ۲۰۱۴-۲۰۱۲؛ ۲۰۱۶-۲۰۱۴؛ ۲۰۱۸-۲۰۱۶؛ ۲۰۲۰-۲۰۱۸ و ۲۰۲۴-۲۰۲۰ بوده است. از سال­های ۲۰۲۰ روی مفاهیمی نظیر کربن، عرضه غذا، سیستم­های هوشمند، تقاضای اکسیژن بیوشیمیایی، بهره­وری انرژی، جنگل­های شهری، کشاورزی پیراشهری، داده­های باز، شهر هوشمند، کووید ۱۹، مدیریت زمین، حق تصرف زمین، روش مدیریتی، روستایی، سیاست­گذاری مراقبت بهداشتی، طراحی شهری، ادراک، زمینه شهری، پراکنده­رویی شهری، آگاهی، اکوسیستم و خودکارآمدی تمرکز شده است. یافته اصلی تحلیل هم­رخدادی واژگان، شناسایی ۱۳ خوشه مفهومی و آشکار ساختن تنوع و گستردگی حوزه پیراشهری و همچنین تاکید فراوان بر مفاهیم برنامه­ریزی شهری، توسعه پایدار و اهمیت منطقه شهری است. تلفیق تحلیل هم­رخدادی و نقشه چگالی واژگان، ضمن شناسایی واژه­های پرتکرار، بیانگر آن است که حوزه پیراشهری در تعامل با مفاهیمی نظیر شهر هوشمند، کشاورزی پیراشهری، اکوسیستم شهری، مدیریت زمین و سلامت شهری در حال تحول و تکامل است. پی­آیند پژوهش حاضر مبتنی بر شناسایی زمینه­های نوظهور از قبیل کشاورزی شهری، هوشمندسازی شهری و پاسخ به بحران های نظیر کووید-۱۹ است و شکاف­های دانشی در این حوزه به خصوص یکپارچه­سازی پیراشهری با سیاست­گذاری­های زمین، سلامت و داده­های باز را برجسته نموده است. این یافته­ها، طراحی پژوهش­های آینده با محوریت مناطق پیراشهری پایدار و تاب آور را هموار ساخته است.

کلیدواژه ها:

مفهوم پیراشهری ، تحلیل شبکه ، ساختار دانش ، VOSviewer