تحلیل محتوای کتاب های «فارسی» و «هدیه های آسمان» دوره ابتدایی از منظر مولفه های «روانشناسی مثبت گرا» (امید، شادکامی و تاب آوری)

مقدمه: کتاب های درسی به عنوان یکی از اصلی ترین ابزارهای آموزشی، نقش مهمی در شکل دهی به شخصیت و سلامت روان دانش آموزان دارند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای کتاب های «فارسی» و «هدیه های آسمان» دوره ابتدایی بر اساس مولفه های کلیدی روانشناسی مثبت گرا (امید، شادکامی و تاب آوری) انجام شده است. روش شناسی: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد تحلیل محتوای کمی و کیفی است. جامعه آماری شامل کلیه کتاب های فارسی و هدیه های آسمان پایه های اول تا ششم ابتدایی (مجموعا ۲۴ جلد) در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود. ابزار گردآوری داده ها، چک لیست محقق ساخته بر اساس مبانی نظری روانشناسی مثبت گرا بود که روایی آن توسط متخصصان تایید و پایایی آن از طریق ضریب کاپای کوهن (۰.۸۶) مطلوب ارزیابی شد. واحد تحلیل، جمله، پاراگراف، تصویر و کل درس بود. داده های کمی با استفاده از آمار توصیفی (فراوانی و درصد) و آزمون خی دو و داده های کیفی با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که در هر دو مجموعه کتاب، مولفه های روانشناسی مثبت گرا به میزان متفاوتی مورد توجه قرار گرفته اند. مولفه «شادکامی» بیشترین فراوانی و مولفه «تاب آوری» کمترین فراوانی را داشت. مقایسه تطبیقی نشان داد که کتاب های «هدیه های آسمان» به طور معناداری بیشتر به مولفه «تاب آوری» (به ویژه از طریق داستان های دینی و صبر در برابر مشکلات) پرداخته اند، درحالی که کتاب های «فارسی» تمرکز بیشتری بر مولفه «شادکامی» (از طریق روابط دوستانه و طبیعت) داشته اند. نتیجه گیری: اگرچه هر دو کتاب به مولفه های روانشناسی مثبت گرا توجه کرده اند، اما این توجه به صورت متوازن و نظام مند نبوده است. نتایج این پژوهش می تواند برای برنامه ریزان درسی و مولفان کتاب های درسی در جهت تقویت هدفمند ابعاد سلامت روان دانش آموزان و غنی سازی محتوای آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

روانشناسی مثبت گرا ، تحلیل محتوا ، کتاب های درسی ، امید ، شادکامی ، تاب آوری ، دوره ابتدایی.