چالش های پست مدرنیسم در برابر مبانی فلسفی تربیت اسلامی و راهبردهای پاسخگویی در برنامه درسی

پست مدرنیسم با مبانی فلسفی خود شامل نفی فراروایت ها، حاکمیت زبان به جای عقل، نسبی گرایی ارزشی و مرکزیت زدایی از فاعل شناسا، چالش های بنیادینی در حوزه های هستی شناسی، معرفت شناسی، انسان شناسی و ارزش شناسی برای تربیت اسلامی ایجاد می کند. این پژوهش با روش تحلیلی اسنادی و با هدف بررسی این چالش ها و ارائه راهبردهای پاسخگویی در برنامه درسی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که میان پست مدرنیسم و تربیت اسلامی «هیچ سنخیتی» وجود ندارد و تعارض در اصولی چون توحید، فطرت، عقل، وحی و ثبات ارزش ها ریشه دارد؛ با این حال، پست مدرنیسم دارای بصیرت هایی مانند توجه به «دیگری»، نقد سلطه و کثرت گرایی است. بررسی تطبیقی با پراگماتیسم و اگزیستانسیالیسم نیز نشان داد که پست مدرنیسم به دلیل نفی بنیادین حقیقت، بیشترین تعارض را با تربیت اسلامی دارد. بررسی پیشینه نشان داد که بیشتر پژوهش ها در سطح نقد سلبی باقی مانده اند و شکاف عمده در فقدان نظریه تخصصی برنامه درسی اسلامی (و نه صرفا غنی سازی محتوا یا نظریه پردازی کلان فلسفی) و نیز فقدان الگوهای عملی برای عناصر هدف، محتوا، روش و ارزشیابی است. بر این اساس، راهبردهای پاسخگویی عبارتند از: بازتعریف قوی مبانی اسلامی و پرورش نظریه تخصصی برنامه درسی اسلامی، بهره گیری گزینشی از نقاط قوت پست مدرنیسم در چارچوب مفاهیمی چون عدالت و کرامت، و تربیت معلمان و برنامه ریزان درسی آگاه به مرز میان «روش مفید» و «مبنای مضر». نتیجه نهایی آنکه چالش پست مدرنیسم برای تربیت اسلامی نه یک بن بست، بلکه فرصتی برای بازسازی ریشه دارتر مبانی و طراحی الگوهای درسی توانمند مبتنی بر فطرت توحیدی است.