گزینش ژنوتیپ های لوبیا چیتی در شرایط کمبود روی، با استفاده از شاخص های تحمل به تنش

هدف: روی عنصری کم مصرف و ضروری برای گیاه بوده و نقش ساختاری و کوفاکتوری در آنزیم های متعدد ایفا می کند. در خاک های آهکی، جذب روی کاهش می یابد که برآیند آن تقلیل عملکرد است. لذا، شناسایی ژنوتیپ های متحمل به کمبود روی با رتبه بندی از طریق شاخص های ارزیابی در شرایط تنش از روش های رفع این چالش است.روش پژوهش: در این بررسی، از شاخص های مختلف تحمل به تنش مانند روی کارایی، حساسیت به تنش، تحمل، تحمل به تنش، میانگین هندسی تولید و به ویژه میانگین بهره وری یا متوسط تولید (MP) و مقدار تابع عضویت (MFV) در راستای گزینش ژنوتیپ های لوبیا چیتی و ارزیابی تحمل به کمبود روی استفاده شد. بدین منظور آزمایشی در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه زنجان در سال زراعی ۱۳۹۷-۱۳۹۸ به صورت آگمنت با ۱۰ بلوک اجرا گردید. برای ایجاد تمایز بین ۲۹ ژنوتیپ یا رقم لوبیا چیتی، دو سطح کود روی (عدم محلول پاشی و محلول پاشی با غلظت یک در هزار) لحاظ شد. برای محاسبه شاخص ها به ویژه شاخص MFV، داده های حاصل از اندازه گیری عملکرد دانه در واکنش به کمبود و محلول پاشی روی به کار برده شد. یکنواختی زمین آزمایشی با تجزیه واریانس شاهدها به وسیله طرح کاملا تصادفی تعیین گردید.یافته ها: در این پژوهش، آزمون T مشخص نمود، کمبود و محلول پاشی روی بر عملکرد دانه تاثیر معنی داری (۰۰۰۱/۰ < p) داشته و با مصرف روی، عملکرد دانه در همه ژنوتیپ ها به طور میانگین ۸۴/۲۹ درصد افزایش یافت. هم چنین، براساس معیارهای ارزیابی، ژنوتیپ ها به پنج گروه، یک ژنوتیپ بسیار روی کارآ ( ۶۴/۹۹= ZE)، سه ژنوتیپ روی کارآ (۳۸/۹۰ ≤ZE< ۶۴/۹۹)، ۲۰ ژنوتیپ و رقم نسبتا روی کارآ (۰۸/۷۱ ≤ZE< ۳۸/۹۰)، چهار رقم و ژنوتیپ کم روی کارآ (۵۱/۶۴ ≤ZE< ۰۸/۷۱) و یک ژنوتیپ غیر روی کارآ ( ۵۹/۵۶=ZE) تفکیک شد. هم چنین، با توجه به یکسان بودن مقادیر عددی همبستگی سه شاخص STI، MP و GMP که نزدیک به عدد یک می باشند، نتیجه گیری شد ارزیابی ژنوتیپ ها براساس هر یک از این شاخص ها دارای نتایج یکسان است. بیش ترین MP متعلق به ژنوتیپ KS-۲۱۵۶۷ (۱۹/۳۶۷ گرم بر مترمربع) بود که ZE آن برابر ۵۹/۸۵ درصد می باشد (نسبتا روی کارا و نسبتا متحمل به تنش). کم ترین MP به مقدار ۸۱/۲۲۹ گرم بر مترمربع در ژنوتیپ KBC-۲۲۱۳۸ با کارایی روی ۳۲/۷۷ درصد، نسبتا روی کارا و نسبتا متحمل به تنش به دست آمد.نتیجه گیری: با شناسایی ژنوتیپ های روی کارا و دارای پتانسیل عملکرد بالا، توسعه ارقام مطلوب در برنامه های به نژادی، امکان پذیر شده و می توان گفت دو شاخص MFV و MP به عنوان شاخص های مهم و تسهیل کننده در جداسازی و طبقه بندی ژنوتیپ ها قابل استفاده می باشند که شاخص MFV برای سایر تنش های غیرزیستی نیز پیشنهاد می گردد.

کلیدواژه ها:

ارزش تابع عضویت ، روی کارایی ، شاخص متوسط تولید ، همبستگی