تاثیر مدیریت تغذیه زیستی- معدنی بر کارایی فیزیولوژیکی و پایداری عملکرد کینوا (Chenopodium quinoa Willd) تحت شرایط کم آبی

هدف: این پژوهش با هدف ارزیابی نقش مدیریت تغذیه زیستی- معدنی در بهبود تحمل به کم آبی، حفظ عملکرد دانه و پایداری شاخص های فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاه کینوا  تحت سطوح مختلف آبیاری انجام شد.روش پژوهش: آزمایش طی دو سال زراعی متوالی (۱۴۰۱-۱۴۰۰و ۱۴۰۲-۱۴۰۱) به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. سطوح آبیاری (۱۰۰، ۷۵ و ۵۰ درصد ظرفیت زراعی) به عنوان عامل اصلی و ترکیب فاکتوریلی کودهای زیستی در سه سطح (عدم تلقیح، نیتروکسین و بیوفسفر) و محلول پاشی ریزمغذی ها در سه سطح (شاهد، آهن و روی) به عنوان عوامل فرعی در نظر گرفته شدند. ویژگی های عملکرد دانه، شاخص برداشت، میزان پرولین، کربوهیدرات کل، پروتئین محلول و فعالیت آنزیم کاتالاز اندازه گیری شدند.یافته ها: نتایج نشان داد کاهش آبیاری موجب افت معنی دار عملکرد دانه گردید؛ به گونه ای که در تیمار آبیاری معادل ۷۵ درصد ظرفیت زراعی، عملکرد دانه ۲۵ درصد و در تیمار آبیاری معادل ۵۰ درصد ظرفیت زراعی ۴۴ درصد نسبت به آبیاری کامل کاهش یافت. تلفیق نیتروکسین با آهن در هر دو سال بالاترین عملکرد را نشان داد، به طوری که در سال دوم تحت شرایط آبیاری متداول عملکرد را تا ۲۸۵۹ کیلوگرم در هکتار (افزایش ۲۲ درصد نسبت به شاهد) و در شرایط کم آبی شدید تا ۱۵۸۳ کیلوگرم در هکتار (افزایش ۳۰ درصد نسبت به شاهد) ارتقا داد. شاخص برداشت نیز با محدودیت آب کاهش یافت، اما تیمار بیوفسفر+ آهن بیش ترین پایداری را نشان داد و در شرایط آبیاری پس از  ۵۰ درصد ظرفیت زراعی مقدار ۱۳/۳۵ درصد را حفظ کرد (در مقابل ۱۸/۲۷ درصد در شاهد). تجمع پرولین در شرایط کم آبی افزایش یافت، اما کاربرد نیتروکسین+ آهن موجب کاهش آن تا ۴۱ درصد نسبت به شاهد شد. هم چنین، کاربرد بیوفسفر موجب افزایش ۳۷ درصد در کربوهیدرات کل و نیتروکسین سبب افزایش ۴۱ درصد در پروتئین محلول برگ در شرایط کم آبی شدید گردید. فعالیت آنزیم کاتالاز در اثر کاهش رطوبت افزایش یافت، اما تلقیح زیستی به ویژه با نیتروکسین، این افزایش را تا حدود ۳۹ درصد تعدیل کرد.نتیجه ­گیری: به طورکلی، نتایج بیانگر آن است که مدیریت تلفیقی تغذیه زیستی- معدنی، به ویژه  تلفیق نیتروکسین با آهن، با بهبود وضعیت تغذیه ای و فیزیولوژیکی گیاه، کاهش اثرات اکسیداتیو و حفظ ترکیبات سازگار با کم آبی، موجب افزایش معنی دار عملکرد و پایداری کینوا در شرایط محدودیت آبی می شود. این راهبرد می تواند به عنوان گزینه ای پایدار و زیست سازگار برای بهبود کارایی مصرف آب و حفظ عملکرد کینوا در مناطق خشک و نیمه خشک کشور مناسب خواهد بود.

کلیدواژه ها:

بیوفسفر ، پرولین ، رژیم های آبیار ، ریزمغذی ها ، نیتروکسین