تحلیل چندلایه سرسختی روان شناختی در آموزش و پرورش

مقدمه و هدف: سرسختی روان شناختی به عنوان یک سبک شخصیتی مقاوم کننده، نقش محوری در حفظ سلامت روان و عملکرد بهینه کارکنان در مواجهه با فشارهای مزمن شغلی ایفا می کند. با توجه به ماهیت استرس زای شغل معلمی در نظام آموزش و پرورش ایران، شناسایی وضعیت سرسختی روان شناختی و عوامل مرتبط با آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل توصیفی-تحلیلی مفهوم سرسختی روان شناختی و بررسی ارتباط آن با متغیرهای تاب آوری، رضایت شغلی و استرس شغلی در آموزش و پرورش بر اساس مطالعات موجود است.روش پژوهش: این پژوهش به روش مروری نظام مند (Systematic Review) و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و کیفی انجام شد. جامعه تحقیق شامل کلیه مقالات علمی-پژوهشی داخلی و خارجی منتشر شده در پایگاه های معتبر Scopus، PubMed، SID، Magiran، Google Scholar بود. پس از جستجوی نظام مند با کلیدواژه های «سرسختی روان شناختی»، «معلمان»، «تاب آوری»، «رضایت شغلی» و «استرس شغلی» و اعمال معیارهای ورود (مرتبط بودن با بافت آموزش و پرورش، شفافیت روش شناسی و دسترسی به متن کامل)، ۲۰ مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار و بر اساس مدل سه مولفه ای سرسختی کوباسا (کنترل، تعهد، چالش) استخراج و تفسیر شدند.یافته ها: تحلیل مقالات نشان داد که سرسختی روان شناختی در آموزش و پرورش تحت تاثیر سه دسته عامل اصلی قرار دارد: ۱-(عوامل فردی (شامل خودکارآمدی، سبک های اسنادی، و تجارب قبلی از موفقیت/شکست)؛ ۲-(عوامل سازمانی (حمایت اجتماعی مدیر و همکاران، فرهنگ سازمانی، میزان اختیار عمل در شغل)؛ و ۳-(عوامل آموزشی-مداخله ای (برنامه های ضمن خدمت مبتنی بر آموزش مولفه های سرسختی). نتیجه گیری: سرسختی روان شناختی یک سازه کلیدی و قابل آموزش در نظام آموزش و پرورش است که می تواند به عنوان یک سپر محافظ در برابر آسیب های استرس شغلی عمل کند. برخلاف باور رایج، سرسختی یک صفت ثابت و مادرزاد نیست، بلکه از طریق مداخلات آموزشی منظم و مبتنی بر شواهد قابل تقویت است.

کلیدواژه ها:

سرسختی روان شناختی ، آموزش و پرورش ، تاب آوری ، رضایت شغلی ، استرس شغلی