تبیین نقش عوامل ساختاری و فردی در تفکیک پسماند از مبدا و مدیریت تولید پسماند؛ مطالعه ای ترکیبی در شهر تهران

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش عوامل ساختاری و فردی (با محوریت سرمایه فرهنگی) در رفتار تفکیک پسماند از مبدا و مدیریت تولید پسماند در کلان شهر تهران انجام شد. مطالعه حاضر از نوع تحقیقات ترکیبی (کمی-کیفی) بود که در آن داده های کمی از طریق پرسشنامه محقق ساخته از ۳۸۴ شهروند ساکن در مناطق ۳، ۸، ۱۹ و ۲۲ تهران و داده های کیفی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ متخصص حوزه مدیریت پسماند، محیط زیست، برنامه ریزی شهری و جامعه شناسی جمع آوری شدند.یافته های کمی نشان داد که سرمایه فرهنگی تاثیر مستقیم و معناداری بر هر دو بعد رفتارهای محیط زیستی دارد (تفکیک پسماند: ۲۱۰/۰β=؛ مدیریت تولید پسماند: ۱۸۰/۰β=). با این حال، اثرات غیرمستقیم سرمایه فرهنگی از طریق متغیرهای میانجی آگاهی، نگرش و مشارکت محیط زیستی به مراتب قوی تر بود (تاثیر غیرمستقیم بر تفکیک پسماند: ۶۸۷/۰β=؛ تاثیر غیرمستقیم بر مدیریت تولید پسماند: ۴۷۱/۰β=). همچنین، مشارکت محیط زیستی قوی ترین پیش بینی کننده رفتارهای محیط زیستی بود (تفکیک پسماند: ۵۰۵/۰β=؛ مدیریت تولید پسماند: ۳۹۶/۰β=). در مجموع، مدل پژوهش توانست ۳/۴۱ درصد از واریانس تفکیک پسماند و ۴/۲۵ درصد از واریانس مدیریت تولید پسماند را تبیین کند.تحلیل کیفی پنج چالش اصلی را شناسایی کرد: «حکمرانی ناکارآمد»، «ضعف زیرساختی»، «چالش های فرهنگی»، «عوامل اقتصادی-انگیزشی» و «چالش های اجتماعی». نتایج ترکیبی نشان داد اگرچه عوامل فردی نقش تسهیل کننده دارند، اما سیطره موانع ساختاری (به ویژه حکمرانی و زیرساخت) شرط لازم برای اثرگذاری هرگونه راهبرد خرد است. بنابراین، راهبردهای موثر باید بر تحول بنیادین در حکمرانی و سرمایه گذاری در زیرساخت ها متمرکز شده و برنامه های فرهنگ سازی را به صورت مکمل اجرا نمایند.

کلیدواژه ها:

تفکیک پسماند از مبدا ، مدیریت تولید پسماند ، عوامل ساختاری ، عوامل فردی ، روش ترکیبی