بررسی نسخه های چاپ سنگی خاوران نامه ابن حسام خوسفی

ابن حسام خوسفی علاوه بر اشعار مختلف شعر حماسی نیز سرود که آن را خاوران نامه نامگذاری کرد. اشعاری درباره جنگ-های حضرت علی(ع) و متاثر از شاهنامه فردوسی سروده شد. سرودن این حماسه دینی در ۷۳۰ق. به پایان رسید و در دوره تیموری مصور شد که نسخ خطی آن باقی مانده است. خاوران نامه با ورود صنعت چاپ به ایران طی دو قرن بارها به صورت چاپ سنگی منتشر شد. ولی تاکنون درباره این چاپ ها و ویژگی های آنها پژوهشی صورت نگرفته است. این کتاب از دوره قاجار چندین بار به صورت سنگی در ایران و هندوستان چاپ شد. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا چاپ های سنگی خاوران نامه را از نظر محتوا و ویژگی های آن مطالعه کند و مشخص سازد توسط چه کسانی و در کجا چاپ شده اند؟ این پژوهش به روش تاریخی با مطالعات کتابخانه ای براساس چاپ های سنگی موجود کتابخانه آستان قدس رضوی و کتابخانه ملی ایران انجام گرفت. نتیجه پژوهش نشان داد در ایران از اوایل دوره قاجار اشعار خاوران نامه به نثری با ادبیات قهوه خانه ای و عامیانه متناسب با نقالی برگردانده شده بود که از ۱۲۷۵ق. به صورت چاپ سنگی منتشر شد. بعد از آن طی یک قرن بیش از ۱۶ بار در تهران، اصفهان و بمبئی چاپ شد. در ایران خاوران نامه منظوم چاپ نشده و تنها نسخه های شعر آن در لاهور و پیشاور منتشر شد ه است. یکی دیگر از ویژگی های خاوران نامه های نثر مصور بودن آن است که توسط تصویرگران مختلفی با سبک قاجاری انجام گرفته ولی خاوران نامه های منظوم فاقد تصویر هستند. بیشتر چاپ های سنگی ایران توسط خوانساری ها و سپس محمدعلی وزیری انجام شده است.

کلیدواژه ها:

خاوران نامه ، ابن حسام ، چاپ سنگی ، متون نثر ، متون نظم