شکاف دیجیتالی پنهان در آموزش مجازی: زمانی که دانش آموزان فقیر حتی اینترنت هم دارند اما یاد نمی گیرند

با گسترش آموزش مجازی، تصور رایج بر این بوده است که حل مسئله دسترسی به اینترنت و دستگاه های هوشمند می تواند شکاف آموزشی میان دانش آموزان طبقات مختلف اجتماعی-اقتصادی را کاهش دهد. بااین حال، شواهد پژوهشی متعدد نشان می دهند که حتی پس از تامین زیرساخت های فیزیکی، شکاف عمیق تری در فرایند یادگیری مجازی باقی می ماند که از آن با عنوان «شکاف دیجیتالی پنهان» یاد می شود. این مقاله با اتخاذ رویکردی تحلیلی-توصیفی و با بهره گیری از یافته های جدیدترین پژوهش های بین المللی (۲۰۲۵-۲۰۲۶) از جمله تحلیل داده های پیزا ۲۰۲۲، مطالعات نظام مند مرور ادبیات، و پژوهش های میدانی در کشورهای درحال توسعه، به واکاوی ابعاد مختلف این شکاف پنهان می پردازد. یافته ها نشان می دهند که شکاف دیجیتالی پنهان در چهار سطح خود را آشکار می سازد: (۱) شکاف انگیزشی و نگرشی، (۲) شکاف مهارت های دیجیتال، (۳) شکاف در نحوه استفاده معنادار از فناوری، و (۴) شکاف در میانجی گری والدین و حمایت خانوادگی. نتایج پژوهش های اخیر حاکی از آن است که در میان این ابعاد، شکاف انگیزشی و نگرشی بیشترین تاثیر را بر نتایج یادگیری آنلاین دارد و شکاف در نحوه استفاده معنادار از فناوری در رتبه دوم قرار می گیرد، درحالی که شکاف دسترسی فیزیکی کمترین تاثیر را نشان می دهد. این مقاله با ارائه تحلیلی از سازوکارهای بازتولید نابرابری در محیط های یادگیری مجازی، راهکارهایی سیاستی و آموزشی برای کاهش این شکاف پنهان پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

شکاف دیجیتالی پنهان ، آموزش مجازی ، نابرابری آموزشی ، سواد دیجیتال ، میانجی گری والدین ، عدالت آموزشی