مدرسه به مثابه جامعه ی کوچک: آموزش مهارت های شهروندی و مسئولیت پذیری اجتماعی

مدرسه به عنوان اولین نهاد رسمی خارج از خانواده، فضایی منحصربه فرد برای تجربه زیسته قواعد جمعی و تمرین شهروندی فعال فراهم می آورد. در این جامعه کوچک، دانش آموزان با مفاهیمی چون قانون پذیری، احترام به حقوق دیگران، مشارکت در تصمیم گیری های جمعی و پذیرش مسئولیت فردی در قبال گروه به طور عملی روبرو می شوند. آموزش مهارت های شهروندی زمانی موثر است که ساختار مدرسه خود الگوی یک جامعه دموکراتیک باشد نه آنکه صرفا درس هایی نظری درباره شهروندی ارائه دهد. شوراهای دانش آموزی، انتخابات مسئولان صنفی، گروه های داوطلبانه مدرسه و آیین های همبستگی جمعی، بسترهایی عینی برای درونی سازی این مهارت ها هستند. همچنین تقبل مسئولیت هایی مانند نگهداری از فضای سبز مدرسه، مدیریت پسماند، کمک به همکلاسی های نیازمند و حل تعارضات به شیوه مسالمت آمیز، دانش آموزان را برای ایفای نقش فعال در جامعه بزرگتر آماده می سازد. مدرسه ای که این کارکرد را نادیده بگیرد، صرفا به کارخانه نمره دهی تبدیل می شود و فرصت طلایی تربیت شهروندانی مسئول و آگاه را از دست می دهد.ارتقای مسئولیت پذیری اجتماعی دانش آموزان نیازمند بازطراحی ساختارها و فرایندهای مدرسه در جهت مشارکت جویی و پاسخگویی است. نظام سنتی که در آن مدیر و معلمان همه تصمیمات را از بالا به پایین اتخاذ می کنند، عملا دانش آموزان را به نقش تماشاگر منفعل عادت می دهد و خلاقیت و ابتکار آنان را تضعیف می کند. در مقابل، مدارسی که به دانش آموزان اجازه می دهند در تدوین آیین نامه انضباطی، برنامه ریزی رویدادها و حتی ارزیابی کیفیت تدریس مشارکت کنند، انگیزه و احساس تعلق را در آنان تقویت می نمایند. تجارب مسئولیت پذیری باید تدریجی و متناسب با سن و توانایی دانش آموزان باشد؛ از پذیرش مسئولیت های کوچک در پایه های اول تا سرپرستی پروژه های اجتماعی پیچیده در پایه های بالاتر. شکاف بین گفتار و عمل در مدرسه، یعنی ادعای آموزش شهروندی اما رفتار استبدادی، عمیق ترین آسیب را به تربیت شهروندی دانش آموزان وارد می کند. بنابراین تحقق مدرسه به مثابه جامعه کوچک، نیازمند باور عمیق همه عوامل مدرسه به اصول مشارکت، احترام متقابل و پاسخگویی است. نتیجه نهایی، نسلی از جوانان خواهد بود که نه فقط دانش آموزان خوب بلکه شهروندانی مسئول، منتقد و مشارکت جو برای جامعه بزرگتر می شوند.

کلیدواژه ها:

مدرسه به مثابه جامعه کوچک ، مهارت های شهروندی ، مسئولیت پذیری اجتماعی