تاثیر فضای فرهنگی عصر نزول بر فهم آیات اخلاقی؛ بررسی با رویکرد تاریخ مندی متن

این پژوهش به بررسی تاثیر فضای فرهنگی عصر نزول بر فهم و تفسیر آیات اخلاقی قرآن کریم با رویکرد تاریخ مندی متن می پردازد. هدف اصلی مقاله، تبیین چگونگی تعامل میان پیام وحیانی و بستر تاریخی-فرهنگی جزیرهالعرب در شکل گیری گزاره های اخلاقی قرآنی است. این مقاله به صورت تحلیلی-توصیفی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و مقالات معتبر انجام شده است. ابتدا مبانی نظری تاریخ مندی متن و تمایز آن از تاریخی انگاری تبیین شده، سپس ساختار فرهنگی، اجتماعی و منظومه ارزشی جامعه جاهلی بررسی گردیده است. در ادامه، مکانیسم های تاثیرگذاری این فضا بر آیات اخلاقی از طریق شان نزول، زبان، استعاره و تدریج در تشریع تحلیل شده و مطالعات موردی در حوزه های عدالت، خانواده، اقتصاد و صلح ارائه گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شناخت بستر فرهنگی عصر نزول، ضمن حفظ جاودانگی هسته ارزشی قرآن، امکان تمایز میان پیام جاودانه و پوسته فرهنگی گذرا را فراهم می آورد و راهگشای اجتهاد معاصر در فقه اخلاقی است. این رویکرد میانه، از انجمادگرایی و نسبی گرایی افراطی پرهیز کرده و زمینه فهم عمیق تر و کاربردی تر آیات اخلاقی را در دوران معاصر فراهم می سازد.

کلیدواژه ها:

تاریخ مندی متن ، آیات اخلاقی ، فضای فرهنگی عصر نزول ، تفسیر قرآن ، فقه اخلاقی ، جزیرهالعرب