تحلیل مدل های توانمندسازی در خروج از چرخه فقر: واکاوی نقش مداخلات مددکاری اجتماعی بر ارتقای خودکارآمدی و استقلال اقتصادی

پدیده فقر در ایران، فراتر از یک چالش اقتصادی، به یک معضل چندبعدی تبدیل شده است که با مکانیسم های روانی و ساختارهای حمایتی سنتی در هم تنیده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مدل های موفق خروج از چرخه فقر و بررسی نقش مداخلات مددکاری اجتماعی بر بهبود خودکارآمدی و استقلال اقتصادی زنان سرپرست خانوار انجام شده است. این مطالعه با بهره گیری از رویکرد کیفی و روش تفسیرگرایانه، با ۱۲ مددکار اجتماعی خبره با بیش از ۱۰ سال سابقه کار در حوزه های حمایتی مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته انجام داده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تکیه صرف بر پرداخت های نقدی، منجر به بروز «اعتیاد به رفاه» و فرسایش عاملیت روانی مراجعان شده است. در مقابل، مدل های موفقی که بر «توسعه سرمایه» (Asset-based) و «بازسازی شناختی» (بر پایه نظریه خودکارآمدی بندورا) تمرکز دارند، مسیر پایدارتری را برای استقلال اقتصادی فراهم می آورند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که تغییر نقش مددکار اجتماعی از «توزیع کننده منابع» به «مربی کسب وکار» (Business Coach) و بهره گیری از حساب های پس انداز مشروط، می تواند موانع ساختاری و فرهنگی را کمرنگ کرده و به جای تقویت وابستگی، به رشد عاملیت مراجعان منجر شود. در نهایت، این مقاله ضمن نقد سیاست های کنونی، توصیه های عملیاتی برای گذار از سیستم های حمایتی منفعل به مداخلات مبتنی بر توانمندسازی ارائه می دهد.