تحلیل مسئولیت کیفری ناشی از خطای الگوریتمی در سامانه های هوشمند

هدف: با گسترش روزافزون به کارگیری سامانه های هوشمند در حوزه های حساس (مانند پزشکی، رانندگی خودران و سیستم های نظامی)، وقوع خطا توسط الگوریتم های یادگیری ماشین اجتناب ناپذیر شده است. هدف از این پژوهش، واکاوی چالش های حقوقی در انتساب مسئولیت کیفری به واسطه خطاهای الگوریتمی و تبیین خلاءهای قانونی در نظام حقوق کیفری سنتی برای مواجهه با پدیده «جعبه سیاه» هوش مصنوعی است.روش: این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، به بررسی تطبیقی مبانی مسئولیت (تقصیر و مسئولیت محض) در قبال رفتار سامانه های هوشمند پرداخته است. همچنین با نگاهی به دکترین های نوین حقوقی، چالش های مربوط به رکن مادی و معنوی جرم در خطای الگوریتمی مورد واکاوی قرار گرفته است.یافته ها: یافته های تحقیق نشان می دهد که الگوریتم ها به دلیل دارا بودن ویژگی «خودمختاری» و «پیش بینی ناپذیری»، مدل های سنتی مسئولیت ناشی از فعل غیر (مانند مسئولیت کارفرما نسبت به کارگر) را با چالش جدی مواجه می کنند. خطای الگوریتمی اغلب ناشی از فعل مستقیم انسان (برنامه نویس یا کاربر) نیست، بلکه محصول فرآیند یادگیری مستقل سیستم است که اثبات «رابطه استناد» را دشوار می سازد. همچنین، مفاهیمی همچون «بی احتیاطی» و «بی مبالاتی» در طراحی الگوریتم، نیازمند بازتعریف در قالب استانداردهای فنی جدید است.نتیجه گیری: پژوهش به این نتیجه می رسد که برای جبران خلاءهای فعلی، بایستی ترکیبی از «مسئولیت مبتنی بر ریسک» برای تولیدکنندگان و «نظام های بیمه اجباری» پیش بینی شود. در سطح کیفری نیز، پذیرش نوعی «شبه شخصیت حقوقی» برای سامانه های هوشمند یا تمرکز بر تقصیر در «نظارت انسانی» می تواند راهگشا باشد. به طور کلی، نظام حقوقی باید از رویکرد مجازات محور صرف به سمت رویکرد پیشگیرانه و تنظیم گرایانه حرکت کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، خطای الگوریتمی ، مسئولیت کیفری ، یادگیری ماشین ، تقصیر جزایی ، سامانه های هوشمند