شیخ نجاشی و کتابشناسی کتب حدیثی؛ گونه ها و کارکردها

احمد بن علی نجاشی در کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعه به نکات اثرگذاری در عرصه فهرست نگاری و ارزیابی فهرستی اهتمام داشته است. این نکات را در ضمن توصیفات سه ضلع معرفی نویسنده، اثر و طریق می توان مشاهده کرد. پژوهش حاضر برآن است تا به این پرسش پاسخ دهد که کدام توصیفات فهرستی موجود در رجال نجاشی در بخش معرفی اثر و طرق نقش به سزایی در ارزشیابی های پیشینی داشته اند؟ در این راستا، مجموعه توصیفات گوناگون کتاب نجاشی در ارزیابی کتاب ها ابتدا شناسایی، گردآوری، گونه شناسی و سپس تحلیل شد. این پژوهش با روش کتابخانه ای و شیوه توصیفی تحلیلی سامان یافته است. دستاورد پژوهش حاضر آن است که توصیفات کتابشناسانه و فهرستی نجاشی در سه دسته اصلی قابل تحلیل است: توصیفات ظاهری (مانند معرفی آثار مبوب و غیر مبوب، اندازه و حجم کتاب ها و بیان ساختار کتب)، توصیفات محتوایی (شامل تبیین محتوای علمی، مباحث مطرح شده در آثار، تقسیم کتاب ها بر اساس نوع روایات و کتاب های حسن) و توصیفات فهرستی (که به دسته بندی کتاب هایی با روایت های متفاوت و کتاب های تخلیط، نقل کتاب ها از استادان، فرآیند انتقال کتاب ها و ارزش گذاری کتاب ها). به نظر می رسد هر سه بخش توصیفات در خدمت روش ارزیابی فهرستی بوده است.

کلیدواژه ها:

الرجال نجاشی" ، کتاب شناسی" ، گونه شناسی کتاب های حدیثی" ، توصیفات ظاهری" ، توصیفات محتوایی" ، " ، توصیفات فهرستی"