ترتیب و راهبرد در ساخت گروه های اسمی گونه‎های زبانی شمیرانات

گونه های زبانی شهرستان شمیرانات آمیزه ای از دو زبان فارسی و مازندرانی هستند که گوناگونی های صرفی-نحوی قابل ملاحظه ای را نمایان می کنند. هدف از انجام پژوهش حاضر، واکاوی ساخت درونی گروه های اسمی وصفی و اضافی در این گونه های زبانی از منظر رده شناسی کرافت (Croft, ۲۰۰۳) است. در این پژوهش، برای نمایش پراکنش منطقه ای الگوهای تشکیل دهنده و شناسایی گرایش غالب در ساختار گروه های اسمی، در دو سطح ترتیب و راهبرد به بررسی پرداخته ایم. به این منظور، معادل گویشی ۸ گروه اسمی دارای هسته اسمی مفرد که از ۴۱ آبادی شمیرانات گردآوری شده بودند، از پرسش نامه اطلس زبانی ایران استخراج شدند و موردواکاوی قرار گرفتند. الگوی غالب در تشکیل ۳۲۸ گروه اسمی مطالعه شده در پژوهش حاضر «اسم-پیونده-توصیفگر» شناسایی شد. بررسی ارتباط میان عناصر گروه های اسمی نشان داد که الگوی برجسته در این گونه ها، ازنظر حضور تکواژ افزوده «پیونده»، براساس میزان درهم تنیدگی دو عنصر «هیچ» و برپایه ترتیب دو عنصر «اسم-توصیفگر» است. براساس یافته های پژوهش، ۷۸ درصد گونه های زبانی شمیرانات، ازنظر کاربرد الگوی ترتیب و راهبرد در تشکیل گروه اسمی غالبا مانند زبان فارسی رفتار می کنند، ۳ درصد آن ها از نظر الگوی ترتیب مانند زبان فارسی اما از نظر کاربرد راهبرد مانند زبان مازندرانی عمل می کنند و ۱۹ درصد آن ها الگوی ترتیب و راهبرد مشابهی مانند زبان مازندرانی دارند. پراکنش منطقه ای این الگوها نشان داد که قسمت عمده بخش غربی شمیرانات از الگوهای ترتیب و راهبرد زبان مازندرانی استفاده می کند درحالی که در بخش های مرکزی و شرقی این شهرستان غالبا الگوی ترتیب و راهبرد زبان فارسی به کار می رود.

کلیدواژه ها:

شمیرانات ، رده شناسی منطقه ای ، گروه اسمی ، ترتیب ، راهبرد