نقش تربیت بدنی در شکل گیری حس تعلق و هویت مدرسه ای دانش آموزان

حس تعلق به مدرسه و هویت مدرسه ای به عنوان دو مفهوم کلیدی در روانشناسی تربیتی، نقش تعیین کننده ای در انگیزه تحصیلی، مشارکت فعال، سلامت روان و موفقیت آموزشی دانش آموزان ایفا می کنند. در این میان، تربیت بدنی و فعالیت های ورزشی به عنوان یکی از مولفه های اساسی برنامه درسی، ظرفیت های منحصر به فردی برای تقویت این مفاهیم دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تربیت بدنی در شکل گیری حس تعلق و هویت مدرسه ای دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه با استفاده از روش تحقیق آمیخته (ترکیبی) از نوع طرح هم زمان انجام شده است. در بخش کمی، ۲۸۰ نفر از دانش آموزان دوره دوم متوسطه هنرستان های فنی حرفه ای با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند و پرسشنامه های استاندارد حس تعلق به مدرسه و هویت مدرسه ای را تکمیل کردند. در بخش کیفی، با ۲۵ نفر از دانش آموزان، معلمان تربیت بدنی و مدیران مدارس مصاحبه نیمه ساختاریافته به عمل آمد. یافته های کمی نشان داد که میانگین نمرات حس تعلق به مدرسه در دانش آموزان شرکت کننده فعال در فعالیت های تربیت بدنی (۸۴/۳ از ۵) به طور معناداری بالاتر از دانش آموزان غیرفعال (۱۲/۳ از ۵) بود. همچنین، میانگین نمرات هویت مدرسه ای در دانش آموزان فعال (۷۸/۳ از ۵) به طور معناداری بالاتر از دانش آموزان غیرفعال (۲۸/۳ از ۵) بود. تحلیل کیفی داده ها منجر به شناسایی ۵ مضمون اصلی و ۲۰ مضمون فرعی گردید که شامل: ۱) ایجاد فرصت های تعامل اجتماعی و دوستیابی، ۲) تقویت غرور و افتخار مدرسه ای از طریق موفقیت های ورزشی، ۳) افزایش مشارکت و احساس تعلق از طریق فعالیت های گروهی، ۴) کاهش تنش ها و بهبود جو عاطفی مدرسه، و ۵) چالش ها و موانع موجود می باشند. نتایج پژوهش موید آن است که تربیت بدنی با فراهم آوردن بسترهای تعامل اجتماعی، ایجاد تجارب موفقیت جمعی، تقویت انسجام گروهی و بهبود سلامت روان، نقش اساسی در شکل گیری حس تعلق و هویت مدرسه ای دانش آموزان ایفا می کند. بر اساس یافته ها، راهکارهایی نظیر افزایش ساعات تربیت بدنی، تجهیز فضاهای ورزشی، برگزاری مسابقات درون مدرسه ای، و آموزش معلمان تربیت بدنی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

تربیت بدنی ، حس تعلق به مدرسه ، هویت مدرسه ای ، دانش آموزان ، هنرستان فنی حرفه ای