بررسی نقش تورهای مجازی موزه ها در تحقق اهداف برنامه درسی آشنایی با اشیاء تاریخی در آموزش از دور

آموزش از دور به عنوان یکی از دستاوردهای عصر دیجیتال، فرصت های بی سابقه ای برای یادگیری در بسترهای مجازی فراهم آورده است. با این حال، دروس عملی و مبتنی بر بازدید میدانی مانند «آشنایی با اشیاء تاریخی» که به تجربه مستقیم و مشاهده عینی آثار نیاز دارند، در آموزش از دور با چالش جدی مواجه شده اند. تورهای مجازی موزه ها به عنوان یک فناوری نوین، پتانسیل بالایی برای پر کردن این خلا دارند. این پژوهش با هدف بررسی نقش تورهای مجازی موزه ها در تحقق اهداف برنامه درسی آشنایی با اشیاء تاریخی در آموزش از دور انجام شده است. روش تحقیق از نوع ترکیبی اکتشافی متوالی (کیفی-کمی) بود. در بخش کیفی، با ۲۵ نفر از متخصصان آموزش تاریخ، مرمت گران، معلمان و دانش آموزان تجربه کننده تورهای مجازی، مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد و داده ها با روش تحلیل مضمون تحلیل گردید. در بخش کمی، پرسشنامه محقق ساخته بر روی ۲۴۰ دانش آموز و دانشجو که تجربه استفاده از تورهای مجازی موزه ها (موزه ملی ایران، موزه لوور، موزه بریتانیا، موزه ویکتوریا و آلبرت و ...) را داشتند، اجرا شد. یافته های کیفی منجر به شناسایی ۶ نقش اصلی برای تورهای مجازی موزه ها در تحقق اهداف برنامه درسی آشنایی با اشیاء تاریخی شامل: (۱) دسترسی برابر و عادلانه به آثار تاریخی (از بین بردن محدودیت های جغرافیایی، مالی و جسمانی)، (۲) افزایش تعامل و درگیری حسی با اشیاء (قابلیت چرخش ۳۶۰ درجه، زوم بر جزییات، نمایش بافت و متریال)، (۳) روایت پردازی چندلایه و ارائه محتوای تاریخی غنی (ترکیب متن، تصویر، ویدیو، انیمیشن، نقشه و داده های سه بعدی)، (۴) شخصی سازی یادگیری و انطباق با سبک های مختلف یادگیری (بصری، شنیداری، حرکتی)، (۵) امکان تکرار و مرور بدون محدودیت (بر خلاف بازدید فیزیکی که یک باره و با محدودیت زمانی است)، (۶) ارزشیابی و بازخورد تعاملی (طراحی پرسش های تعاملی در بستر مجازی). نتایج کمی نشان داد که بین استفاده از تورهای مجازی موزه ها و تحقق اهداف برنامه درسی (افزایش انگیزه، یادگیری عمیق، درک بافت تاریخی اشیاء، حفظ و یادآوری اطلاعات) رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (r=۰.۷۳, p<۰.۰۰۱). همچنین ۸۴ درصد از فراگیران معتقد بودند تورهای مجازی در شرایط آموزش از دور، جایگزین مناسبی برای بازدید فیزیکی است و ۷۶ درصد خواستار طراحی استاندارد و گنجاندن آن در برنامه درسی رسمی بودند. تحلیل رگرسیون نشان داد که «تعامل و درگیری حسی با اشیاء» (β=۰.۶۱) و «روایت پردازی چندلایه» (β=۰.۵۸) قویترین پیش بین کننده های اثربخشی آموزشی تورهای مجازی هستند. بر اساس یافته ها، الگوی طراحی آموزشی تورهای مجازی موزه ها در شش مرحله (تعیین اهداف، انتخاب آثار کلیدی، طراحی روایت، طراحی تعاملات، یکپارچه سازی ارزشیابی، دسترسی و اشتراک گذاری) و مدل بلوغ پنج سطحی برای ارزیابی کیفیت تورهای مجازی (از سطح ۱: نمایش صرف تصاویر ثابت تا سطح ۵: واقعیت افزوده و مجازی تعاملی) طراحی شد. این پژوهش بر ضرورت سرمایه گذاری بر تولید تورهای مجازی استاندارد و تعاملی برای موزه های ایران و گنجاندن آن در برنامه درسی ملی به عنوان یک منبع آموزشی رسمی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تور مجازی موزه ، آموزش از دور ، برنامه درسی آشنایی با اشیاء تاریخی ، یادگیری تعاملی ، فناوری آموزشی ، موزه مجازی