نقش سواد رسانه ای و تاب آوری دیجیتال در پیشگیری از اضطراب اجتماعی و ارتقای شادکامی دانش آموزان

زمینه و هدف: با گسترش روزافزون فضای مجازی، دانش آموزان با چالش های روان شناختی نوپدیدی مواجه شده اند که اضطراب اجتماعی دیجیتال و کاهش شادکامی از بارزترین آن هاست. پژوهش حاضر با هدف تبیین کیفی نقش سواد رسانه ای و تاب آوری دیجیتال به عنوان سازوکارهای دفاعی و ارتقایی در سلامت روان دانش آموزان انجام شد.روش شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای کیفی انجام گردید. مشارکت کنندگان شامل متخصصان حوزه روان شناسی تربیتی و تکنولوژی آموزشی بودند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند از نوع شاخص و تا مرحله اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه های نیمه ساختاریافته بود. تحلیل داده ها بر اساس مراحل پیشنهادی الو و کینگاس (۲۰۰۸) و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتزاع مقوله ها صورت گرفت. برای اطمینان از اعتبار یافته ها، از معیارهای گوبا و لینکلن (۱۹۸۵) استفاده شد.یافته ها: تحلیل داده ها منجر به شناسایی سه تم اصلی گردید: ۱. سپر شناختی (نقش سواد رسانه ای): که از طریق واسازی واقعیت های مجازی و تحلیل انتقادی پیام، ریشه های اضطراب و مقایسه اجتماعی را کاهش می دهد (هابز، ۲۰۱۷؛ صالحی، ۱۴۰۰). ۲. سیستم ترمیم هیجانی (نقش تاب آوری دیجیتال): که به عنوان یک ظرفیت بازگشت پذیر، مانع از ماندگاری استرس های آنلاین شده و ثبات عاطفی را تقویت می کند (زارع و مستوفی، ۱۴۰۱؛ پولارد و همکاران، ۲۰۲۱). ۳. تسهیل گر بهزیستی فعال (ارتقای شادکامی): که با تبدیل دانش آموز از مصرف کننده به کنشگر، لذت خودکارآمدی و شادکامی پایدار را فراهم می سازد (محمدی راد، ۱۴۰۲؛ تونگی و همکاران، ۲۰۱۹).نتیجه گیری: نتایج پژوهش تبیین کرد که سواد رسانه ای با اصلاح شناخت و تاب آوری دیجیتال با مدیریت هیجان، منظومه ای دفاعی در برابر اضطراب اجتماعی ایجاد می کنند. بر این اساس، شادکامی دانش آموزان در عصر دیجیتال، محصول توانمندسازی ساختاری است. پیشنهاد می شود نظام آموزشی با تغییر رویکرد از محدودسازی به سمت مهارت افزایی، سرفصل های تاب آوری و سواد رسانه ای را در برنامه های درسی و مشاوره ای مدارس ادغام نماید.

کلیدواژه ها:

سواد رسانه ای ، تاب آوری دیجیتال ، اضطراب اجتماعی ، شادکامی ، تحلیل محتوای کیفی ، دانش آموزان.