شاخص های تعیین تناست مجازات خدمات عمومی رایگان با ویژگی های شخصیتی، اجتماعی و مهارتی محکومان درسیاست کیفری نوین

تحولات سیاست کیفری معاصر نشان دهنده گرایش فزاینده به استفاده از مجازات های جایگزین حبس و تاکید بر اصل فردی سازی واکنش کیفری است. در این میان، خدمات عمومی رایگان به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای جایگزین، با هدف کاهش پیامدهای منفی حبس، تقویت بازاجتماعی سازی بزهکاران و جبران نسبی خسارت اجتماعی ناشی از جرم مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، کارآمدی این مجازات تا حد زیادی به میزان تناسب آن با ویژگی های شخصیتی، اجتماعی و مهارتی محکومان وابسته است. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از منابع حقوقی و جرم شناختی، به بررسی شاخص های موثر در تعیین تناسب خدمات عمومی رایگان در چارچوب سیاست کیفری نوین و در پرتو مقررات قانون مجازات اسلامی ایران می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که ارزیابی ویژگی های شخصیتی نظیر مسئولیت پذیری، خودکنترلی و قابلیت تعامل اجتماعی، در کنار شاخص های اجتماعی همچون وضعیت خانوادگی، اشتغال، سطح تحصیلات و شبکه حمایتی، نقش مهمی در تعیین امکان و کیفیت اجرای این مجازات دارد. همچنین توجه به مهارت های حرفه ای و توانایی های عملی محکومان می تواند به طراحی خدمات عمومی متناسب و موثر منجر شود و علاوه بر تحقق اهداف کیفری، زمینه ارتقای سرمایه انسانی و بازپذیری اجتماعی آنان را فراهم آورد. نتایج مطالعه بیانگر آن است که قانون مجازات اسلامی ایران ظرفیت های قابل توجهی برای تحقق فردی سازی و تناسب سنجی در اجرای خدمات عمومی رایگان دارد، اما تحقق کامل این ظرفیت ها مستلزم تدوین معیارهای اجرایی دقیق تر، تقویت ارزیابی های تخصصی شخصیت و ایجاد هماهنگی بیشتر میان نهادهای قضایی و اجتماعی در فرآیند اجرای این مجازات است.

کلیدواژه ها:

تناست ، خدمات عمومی رایگان ، شخصیت محکوم ، محکومان ، سیاست کیفری نوین