تحول مفهومی و استدلالی آموزه امامت در کلام امامیه از شیخ مفید تا خواجه نصیرالدین طوسی تحلیلی تطبیقی در پنج مولفه بنیادین

این پژوهش تبیین دگردیسی مفهومی و استدلالی آموزه امامت از شیخ مفید تا خواجه نصیرالدین طوسی را که خلا ادبیات پیشین را پوشش می دهد، مورد بررسی قرار می دهد. مسئله اصلی چگونه گذار از صورت بندی عقل نقلی به چارچوب فلسفی است. روش پژوهش تاریخی، تحلیلی و تطبیقی است با اتکا به متون اصیل و شروح معتبر، داده ها کدگذاری شده و استدلال ها در سه سطح معرفت شناختی، صورت برهان و هستی شناختی بازسازی گردیده است. یافته ها نشان می دهد وجوب امامت از قاعده لطف هنجاری به لزوم علی حکمت در «نظام احسن» ارتقا می یابد؛ عصمت از شرط حجیت به کمال وجودی تبدیل می شود؛ علم امام از علم موهوب نقلی به علم حضوری، افاضه ناشی از اتصال به عقل فعال می رسد؛ نصب از اثبات نقلی سازوکار به ضرورت فلسفی تحقق سبب اشرف تفسیر می شود؛ و غیبت از پاسخ دفاعی به نحوه ای از حضور علی در استمرار فیض بازخوانی می گردد. سهم نوآورانه پژوهش ارائه الگوی مولفه محور تطور و بازسازی قیاسی استدلال هاست که با انتقال بحث از وجوب بر «فاعل» به امتناع نظام احسن بدون سبب تام، بنیان دفاع عقلانی از امامت را تقویت می کند.

کلیدواژه ها:

امامت ، کلام امامیه ، قاعده لطف ، نظام احسن ، خواجه نصیرالدین طوسی