نقش هوش مصنوعی تولیدی (Generative AI)برخودتنظیمی یادگیری و مهارت های تفکر انتقادی دانش آموزان

با گسترش روزافزون فناوری های هوش مصنوعی در عرصه آموزش، این پژوهش با هدف بررسی تاثیر استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی تولیدی (Generative AI) بر دو متغیر کلیدی«خودتنظیمی یادگیری» و«مهارت های تفکر انتقادی»در میان دانش آموزان مطرح گردید. مسئله اصلی پژوهش، شناخت این است که آیا تعامل دانش آموزان با سیستم های تولیدکننده محتوا، می تواند به عنوان یک بستر تسهیل گر برای خودمدیریتی فرآیند یادگیری و تقویت قوه تمیز و تحلیل اطلاعات عمل کند یا خیر. این مطالعه از نوع مروری سیستماتیک (Systematic Review) است. یافته ها نشان داده است که هوش مصنوعی تولیدی دارای یک اثر دوگانه (Duality) بر متغیرهای مورد مطالعه است:۱. خودتنظیمی یادگیری: یافته ها حاکی از آن است که وقتی از هوش مصنوعی به عنوان «دستیار آموزشی هوشمند» استفاده می شود، دانش آموزان در مراحل «برنامه ریزی»، «پایش» و «تنظیم شناختی» خود پیشرفت معناداری دارند. با این حال، در صورت عدم نظارت معلم، وابستگی بیش ازحد به خروجی های آماده هوش مصنوعی می تواند منجر به کاهش تلاش های خودتنظیمی و سطحی شدن یادگیری شود.۲. تفکر انتقادی: ابزارهای هوش مصنوعی با ارائه اطلاعات متنوع و پرسش های چالش برانگیز، پتانسیل بالایی برای تقویت تفکر انتقادی دارند. دانش آموزانی که آموزش دیدنده اند چگونه ورودی های دقیق (Prompt Engineering) ارائه دهند و خروجی های هوش مصنوعی را با منابع دیگر مقایسه کنند، مهارت های بالاتری در تحلیل، ارزیابی و استدلال نشان می دهند. اما در مواردی که هوش مصنوعی جایگزین فرآیند حل مسئله شود، کاهش در عمق تفکر انتقادی مشاهده شده است. هوش مصنوعی تولیدی به خودی خود نه لزوما تقویت کننده و نه لزوما مخرب برای خودتنظیمی و تفکر انتقادی است؛ بلکه نقش آن تابعی از «نحوه به کارگیری» و «سواد دیجیتال» دانش آموزان است. نتایج این پژوهش تاکید می کند که ادغام هوش مصنوعی در آموزش باید با رویکرد «همکاری انسان و ماشین» (Human-AI Collaboration) و نه «جایگزینی» صورت گیرد. پیشنهاد می شود معلمان به جای ممنوعیت استفاده، مهارت های «ارزیابی انتقادی خروجی های هوش مصنوعی» و «مدیریت فرآیند یادگیری در حضور هوش مصنوعی» را در برنامه درازی بگنجانند تا دانش آموزان قادر باشند از این فناوری برای عمق بخشی به یادگیری خودتنظیم و تقویت تفکر نقادانه بهره ببرند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی تولیدی ، خودتنظیمی یادگیری ، تفکر انتقادی ، یادگیری دانش آموزمحور ، سواد هوش مصنوعی