مطالعه شواهدی از زیورآلات چوبی در ادوار تاریخی ایران

زیورآلات، فراتر از کارکرد صرفا تزئینی، همواره به مثابه زبان بصری جوامع انسانی عمل کرده اند و مطالعه آن ها می تواند به بازسازی بخشی از تاریخ هنر زیورسازی و مواد آلی در ایران بینجامد. با وجود مطالعات گسترده روی زیورآلات فلزی و سنگی، پژوهش های مرتبط با زیورآلات چوبی محدود بوده و شواهد مستقیم آن به دلیل فسادپذیری چوب در لایه های باستانی نادر است. این پژوهش با هدف بررسی نظام مند و جامع بر شواهد پراکنده، نادر و استثنایی زیورآلات چوبی کشف شده در ادوار مختلف تاریخی ایران و اهمیت آن در روشن ساختن بخش مغفولی از تاریخ هنر و تاکید بر توجه به جایگاه چوب در زیورسازی در راستای پاسخ به این پرسش اساسی برآمده است که چگونه می توان بر پایه شواهد تاریخی، باستان شناسی و هنری، حضور و نقش زیورآلات چوبی را در ادوار مختلف تاریخ هنر ایران تبیین کرد؟ روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و منابع معتبر اینترنتی است. یافته‎ها و نتایج نشان می‎دهد که اگرچه نمونه های سالم و مستقیم زیورآلات چوبی به دلیل ماهیت فسادپذیر این ماده به ندرت در لایه های باستانی ایران باقی مانده اند، اما مجموعه ای از شواهد مستقیم محدود، داده های غیرمستقیم باستان شناختی، منابع مکتوب تاریخی، نقوش برجسته و تداوم سنت های چوب کاری در دوره های اسلامی، حاکی از حضور مستمر و معنادار چوب در ساخت اشیای زینتی و زیورآلات کوچک است. بررسی یافته های محوطه های باستانی و شواهد مرتبط با سنت کهن مهره سازی نشان می دهد که قابلیت های فنی و زیباشناختی چوب از دوران پیشاتاریخ شناخته شده و به عنوان ماده ای سبک، در دسترس و قابل پرداخت در کنار دیگر مواد آلی و معدنی مورد استفاده قرار می گرفته است. همچنین تحلیل تکنیک های هنر چوب نظیر خاتم ، معرق و منبت در دوره های اسلامی، بیانگر وجود دانش فنی و مهارت لازم برای تولید زیورآلات چوبی ظریف و ترکیبی است.

کلیدواژه ها:

هنرهای سنتی ایران ، هنر چوب ، هنر زینتی ، زیورآلات چوبی