بررسی رابطه فضای روانی کلاس درس با سکوت، انفعال و کناره گیری تحصیلی

کلاس درس به عنوان اصلی ترین بستر تعاملات آموزشی، صرفا فضایی فیزیکی برای انتقال محتوا نیست، بلکه محیطی پیچیده و چندبعدی است که مجموعه ای از عوامل شناختی، عاطفی، اجتماعی و روان شناختی در آن به طور هم زمان عمل می کنند. فضای روانی کلاس درس مفهومی است که به برداشت ذهنی فراگیران از جو حاکم بر کلاس، نوع روابط بین معلم و دانش آموزان، احساس امنیت روانی، حمایت عاطفی، عدالت آموزشی، میزان احترام متقابل و فرصت ابراز نظر اشاره دارد. این فضا می تواند زمینه ساز مشارکت فعال، انگیزش تحصیلی و یادگیری عمیق باشد یا برعکس، منجر به سکوت، انفعال و کناره گیری تحصیلی فراگیران گردد. در سال های اخیر، سکوت و انفعال دانش آموزان در کلاس درس به یکی از چالش های اساسی نظام های آموزشی تبدیل شده است. برخلاف برداشت های سنتی که سکوت را نشانه نظم، تمرکز یا احترام تلقی می کردند، رویکردهای جدید آموزشی سکوت مستمر و انفعال کلاسی را به عنوان نشانه ای از مشکلات عمیق تر روان شناختی و آموزشی مورد توجه قرار می دهند. سکوت در کلاس می تواند حاصل اضطراب، ترس از قضاوت، احساس بی کفایتی، تجربه های منفی پیشین، یا ادراک منفی از واکنش های معلم و همکلاسی ها باشد. زمانی که فراگیران احساس کنند بیان نظراتشان با تمسخر، تنبیه، نادیده گرفته شدن یا ارزیابی منفی همراه است، به تدریج راهبرد سکوت را به عنوان مکانیزمی دفاعی انتخاب می کنند. انفعال تحصیلی نیز به عنوان حالتی که در آن دانش آموز مشارکت شناختی، عاطفی و رفتاری اندکی در فعالیت های آموزشی دارد، یکی از پیامدهای مستقیم فضای روانی نامناسب کلاس درس است. دانش آموز منفعل نه تنها در بحث های کلاسی مشارکت نمی کند، بلکه علاقه، انگیزه و احساس تعلق خود به فرآیند یادگیری را نیز از دست می دهد. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی رابطه فضای روانی کلاس درس با سکوت، انفعال و کناره گیری تحصیلی پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که فضای روانی کلاس درس به طور مستقیم بر رفتارهای دانش آموزان تاثیر می گذارد؛ محیط های حمایت گر، امن و تعامل محور سکوت، انفعال و کناره گیری تحصیلی را کاهش داده و مشارکت فعال و انگیزش تحصیلی را تقویت می کنند.

کلیدواژه ها:

فضای روانی ، انفعال ، کناره گیری ، دانش آموزان ، کلاس درس