تحلیل چالش های نظارت بر ساخت وسازهای شهری و ارائه مدل بهبود فرآیند بازرسی در شهرداری ها

نظارت بر ساخت وسازهای شهری در شهرداری ها با چالش هایی نظیر پراکندگی اطلاعات، محدودیت ظرفیت بازرسی، ناهماهنگی بین واحدهای فنی و حقوقی و تاخیر در شناسایی تخلفات مواجه است که اثربخشی اجرای مقررات ساختمانی را کاهش می دهد. این پژوهش با هدف تحلیل نظام مند چالش های نظارت و طراحی مدل بهبود فرآیند بازرسی مبتنی بر رویکرد ریسک محور و یکپارچه سازی داده ها انجام شد. فرضیات اصلی پژوهش عبارت بود از: (۱) استقرار نظام اولویت بندی ریسک، دقت و سرعت کشف تخلفات را افزایش می دهد؛ (۲) دیجیتالی سازی و یکپارچه سازی گردش کار، هماهنگی بین بخشی را بهبود می بخشد؛ (۳) استانداردسازی رویه ها و توانمندسازی بازرسان، کیفیت گزارش های نظارتی را ارتقا می دهد. پژوهش با رویکرد آمیخته اجرا شد. در بخش کیفی، با ۲۰ نفر از مدیران و بازرسان حوزه شهرسازی مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام و داده ها با تحلیل مضمون بررسی شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۲۴۰ نفر از کارشناسان و کارکنان مرتبط با نظارت ساختمانی در مناطق شهری بود که از میان آنان ۱۴۸ پرسشنامه معتبر به روش نمونه گیری طبقه ای گردآوری شد. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق ساخته و چک لیست ارزیابی فرآیند بود که روایی آن با نظر خبرگان تایید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۹ احراز شد. داده های کمی با مدل یابی معادلات ساختاری و تحلیل مسیر بررسی گردید. یافته ها نشان داد متغیر «یکپارچگی سامانه های اطلاعاتی» با ضریب تاثیر ۰.۴۴ و «کفایت مهارتی بازرسان» با ضریب ۰.۳۶ بیشترین نقش را در ارتقای اثربخشی نظارت دارند. اجرای آزمایشی مدل پیشنهادی در یک منطقه شهری موجب افزایش ۲۵ درصدی پوشش بازرسی، کاهش ۳۰ درصدی زمان شناسایی تخلف و بهبود ۱۸ درصدی رضایت ذی نفعان شد. نتایج حاکی از آن است که ترکیب رویکرد ریسک محور با بازمهندسی فرآیند و بهره گیری از سامانه های یکپارچه می تواند کارایی و شفافیت نظام نظارت ساختمانی شهرداری ها را به طور معنادار ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

بازرسی ریسک محور ، نظارت ساختمانی ، یکپارچه سازی سامانه های شهری ، مدیریت تخلفات ساختمانی ، بازمهندسی فرآیند.