تاثیر الگوریتم های پیشنهاددهنده در شبکه های اجتماعی بر قطبی شدگی افکار و کاهش تفکر انتقادی

زمینه و هدف: گسترش روزافزون شبکه های اجتماعی و تکیه کاربران بر الگوریتم های پیشنهاددهنده (Recommendation Algorithms) برای فیلتر کردن محتوا، دغدغه های جدی را در حوزه ارتباطات و روانشناسی اجتماعی ایجاد کرده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تاثیر الگوریتم های پیشنهاددهنده بر دو متغیر «قطبی شدگی افکار» و «کاهش تفکر انتقادی» در کاربران فعال شبکه های اجتماعی است. درک این پدیده برای شناسایی خطرات شناختی ناشی از اقتصاد توجه و طراحی سیاست های تنظیم گری ضروری است.روش شناسی: این پژوهش از نظر ماهیت، کاربردی و از نظر روش اجرا، توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری شامل کاربران فعال اینستاگرام و توییتر (ایکس) در ایران بود که با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس، تعداد ۳۸۴ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه استاندارد «مقیاس قطبی شدگی گروهی» (GPPS) و «مقیاس تفکر انتقادی» (CTDI) بود. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه ها توسط اساتید ارتباطات و روانشناسی تایید و پایایی آن ها با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه شد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ و با انجام آزمون های کولموگروف-اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع و آزمون تی تک نمونه ای برای مقایسه میانگین نمرات با میانگین نظری تحلیل شدند.یافته ها: نتایج نشان داد که توزیع داده ها نرمال است (sig > ۰.۰۵). آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که میانگین نمره قطبی شدگی افکار در کاربران مورد مطالعه (۳.۸۵) به طور معناداری بالاتر از میانگین نظری (۳) است (t=۸.۴۲, p<۰.۰۰۱)، که حاکی از وجود قطبی شدگی بالا در افکار کاربران است. همچنین، میانگین نمره تفکر انتقادی (۲.۷۵) به طور معناداری پایین تر از میانگین نظری (۳) قرار داشت (t=-۶.۱۵, p<۰.۰۰۱)، که نشان دهنده کاهش سطح تفکر انتقادی است. همبستگی معکوس و معناداری بین میزان استفاده از الگوریتم های پیشنهاددهنده و سطح تفکر انتقادی مشاهده شد.نتیجه گیری: الگوریتم های پیشنهاددهنده با ایجاد «حباب های فیلتری» و «اتاق های پژواک»، با تقویت سوگیری های تاییدی، موجب تشدید قطبی شدگی افکار و تضعیف توانایی تحلیل انتقادی حقایق می شوند. این یافته ها ضرورت بازنگری در طراحی الگوریتم ها و ارتقای سواد رسانه ای کاربران را برای جلوگیری از دوقطبی شدن جامعه و کاهش کیفیت گفتمان عمومی پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

الگوریتم های پیشنهاددهنده ، قطبی شدگی افکار ، تفکر انتقادی ، حباب فیلتری ، شبکه های اجتماعی ، سوگیری تاییدی.