ارزیابی اثرات توسعه فیزیکی شهر بر فضاهای سبز شهری با استفاده از تحلیل های جغرافیایی

توسعه شتابان فیزیکی شهرها طی دهه های اخیر، منجر به فشار فزاینده بر اکوسیستم های شهری و کاهش چشمگیر سرانه فضاهای سبز شده است که این امر پایداری محیط زیستی را با چالش های جدی مواجه ساخته است. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی کمی و کیفی اثرات گسترش کالبدی بر پراکنش و کارکرد فضاهای سبز در محدوده کلان شهری طی یک بازه زمانی مشخص است. فرضیه بنیادین پژوهش بر این استوار است که توسعه فیزیکی ناهمگون نه تنها موجب حذف مستقیم اراضی سبز شده، بلکه با ایجاد گسست های فضایی، انسجام شبکه سبز شهری را به طور معناداری کاهش داده است. برای دستیابی به اهداف تحقیق، از تصاویر ماهواره ای چندزمانه و نقشه های کاربری اراضی به عنوان داده های پایه استفاده شد و تحلیل های جغرافیایی با بهره گیری از الگوریتم های سنجش از دور و شاخص های آماری محیط GIS پیاده سازی گردید. یافته های حاصل از تحلیل ها نشان می دهد که روند توسعه فیزیکی شهر با الگوی رشد پراکنده، منجر به کاهش ۳۵ درصدی مساحت کل فضاهای سبز در مناطق پیرامونی و تغییر در ساختار لکه های سبز شهری شده است. نتایج کمی حاصل از شاخص های هندسی–فضایی، موید کاهش پیوستگی اکولوژیکی و افت کیفیت دسترسی به فضاهای سبز در مناطق دارای بیشترین نرخ تغییرات کاربری است. در نهایت، یافته ها بیانگر آن است که استمرار سیاست های فعلی توسعه، بدون ملاحظات اکولوژیک، به تشدید جزایر حرارتی و کاهش تاب آوری زیستی منجر خواهد شد؛ لذا ارائه راهبردهای مبتنی بر مدل سازی های پیش نگرانه و ایجاد کمربندهای حفاظتی هوشمند برای کنترل گسترش افقی و احیای پیوستگی فضاهای سبز، ضروری تشخیص داده می شود.

کلیدواژه ها:

توسعه فیزیکی شهر ، تحلیل فضایی ، فضای سبز شهری ، سنجش از دور ، پایداری محیط زیستی