چالش های اخلاقی و حقوقی در کاربرد سلول های بنیادی: نگرانی ها، ریسک ها و ضرورت چارچوب های نظارتی

پژوهش حاضر با هدف بررسی پیشرفت ها، چالش ها و چشم اندازهای بالینی استفاده از سلول های بنیادی در بازسازی بافت های آسیب دیده انجام شده است. سلول های بنیادی به دلیل توانایی منحصربه فرد در خودنوزایی و تمایز به رده های سلولی مختلف، انقلابی در پزشکی بازساختی ایجاد کرده اند. در این مطالعه مروری نظام مند، کلیه مقالات منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ در پایگاه های داده PubMed، Scopus، Web of Science و همچنین منابع فارسی پایگاه های SID و Magiran با استفاده از کلیدواژه های مرتبط جستجو و پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، ۱۴۸ مقاله به صورت کامل تحلیل شدند. همچنین داده های حاصل از ۳ کارآزمایی بالینی فاز ۲ و ۳ که در مرکز تحقیقات سلول های بنیادی بیمارستان شریعتی تهران اجرا شده بودند، به صورت موردی بررسی گردید. یافته ها نشان داد که سلول های بنیادی مزانشیمی مشتق از مغز استخوان (با ۷۸ درصد کارآیی در بازسازی غضروف)، سلول های بنیادی پرتوان القایی (با ۶۵ درصد کارآیی در بازسازی عصبی) و سلول های بنیادی جنینی (با ۸۱ درصد کارآیی در بازسازی میوکارد) به ترتیب بیشترین کاربرد بالینی را داشته اند. با این حال، چالش های جدی شامل خطر تومورزایی (به ویژه در سلول های پرتوان القایی با میزان بروز ۳ تا ۵ درصد در مطالعات حیوانی طولانی مدت)، پاسخ های ایمنی (با شیوع ۱۲ درصد در پیوندهای آلوژنیک) و ناهمگونی در روش های کشت و تمایز (که منجر به تکرارناپذیری ۴۰ درصدی نتایج شده است) باقی مانده است. نتایج همچنین نشان داد که فناوری های نوین مانند چاپ سه بعدی زیست فعال، داربست های هوشمند و ویرایش ژن با CRISPR/Cas۹ توانسته اند کارایی پیوند را تا ۵۵ درصد افزایش داده و عوارض را تا ۳۰ درصد کاهش دهند. نتیجه نهایی آنکه سلول های بنیادی چشم انداز امیدوارکننده ای برای بازسازی بافت های آسیب دیده ارائه می دهند، اما گذار از آزمایشگاه به بالین نیازمند استانداردسازی پروتکل ها، غربالگری دقیق تومورزایی و توسعه کارآزمایی های بالینی فاز ۳ با پیگیری طولانی مدت است.

کلیدواژه ها:

سلول های بنیادی ، پزشکی بازساختی ، بازسازی بافت ، کارآزمایی بالینی ، داربست زیستی