طراحی و اعتباریابی الگوی برنامه درسی آموزش مهارت های هیجانی و اجتماعی (SEL) برای تمام مقاطع تحصیلی؛ با تاکید بر پیشگیری از قلدری و انزوای اجتماعی

در سال های اخیر توجه به ابعاد هیجانی و اجتماعی یادگیری در کنار آموزش های شناختی به یکی از محورهای مهم در نظام های آموزشی جهان تبدیل شده است. مهارت های هیجانی و اجتماعی که با عنوان یادگیری اجتماعی–هیجانی یا SEL شناخته می شوند، شامل مجموعه ای از توانایی ها مانند خودآگاهی، خودمدیریتی، همدلی، مهارت های ارتباطی و تصمیم گیری مسئولانه هستند که نقش مهمی در رشد همه جانبه دانش آموزان ایفا می کنند. پژوهش های متعدد نشان داده اند که فقدان این مهارت ها در میان دانش آموزان می تواند زمینه ساز بروز رفتارهای پرخاشگرانه، قلدری، انزوای اجتماعی و مشکلات سازگاری در محیط های آموزشی شود. از سوی دیگر، گسترش پدیده هایی مانند قلدری در مدارس و انزوای اجتماعی دانش آموزان موجب نگرانی های جدی در میان والدین، معلمان و سیاست گذاران آموزشی شده است. از این رو طراحی برنامه های درسی مبتنی بر آموزش مهارت های هیجانی و اجتماعی می تواند نقش موثری در پیشگیری از این آسیب ها و ارتقای سلامت روانی و اجتماعی دانش آموزان ایفا کند. هدف پژوهش حاضر طراحی و اعتباریابی الگوی برنامه درسی آموزش مهارت های هیجانی و اجتماعی برای تمامی مقاطع تحصیلی با تاکید بر پیشگیری از قلدری و انزوای اجتماعی است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر رویکرد آمیخته است. در مرحله نخست با بررسی منابع نظری و پژوهش های پیشین، مولفه های اصلی برنامه درسی مهارت های هیجانی و اجتماعی شناسایی شد و سپس الگوی پیشنهادی تدوین گردید. در مرحله بعد، اعتبار الگو از طریق نظر خبرگان حوزه برنامه درسی، روان شناسی تربیتی و آموزش و پرورش مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که الگوی پیشنهادی شامل مولفه هایی مانند خودآگاهی هیجانی، تنظیم هیجان، مهارت های ارتباطی، همدلی، حل تعارض و مسئولیت پذیری اجتماعی است و اجرای نظام مند آن در مدارس می تواند به کاهش رفتارهای پرخاشگرانه، افزایش تعاملات مثبت میان دانش آموزان و تقویت احساس تعلق اجتماعی در محیط مدرسه منجر شود. در مجموع یافته ها نشان می دهد که ادغام آموزش مهارت های هیجانی و اجتماعی در برنامه درسی مدارس می تواند به عنوان راهبردی موثر در پیشگیری از قلدری و انزوای اجتماعی مورد توجه نظام آموزشی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

یادگیری اجتماعی هیجانی ، برنامه درسی ، قلدری در مدرسه ، انزوای اجتماعی