زیست بوم روان شناختی یادگیرنده: تبیین نقش یکپارچه سازه های خودمحور در برانگیختگی شناختی و پایداری انگیزش تحصیلی دانش آموزان

یادگیری اثربخش در نظام های آموزشی معاصر، دیگر صرفا تابع انتقال دانش نیست، بلکه در بستر یک زیست بوم روان شناختی پیچیده شکل می گیرد که در آن، سازه های مرتبط با «خود» نقش محوری ایفا می کنند. خودتنظیمی، خودکارآمدی، خودپنداره، ادراک از خود و عزت نفس، به عنوان مولفه های کلیدی این زیست بوم، نه تنها بر نحوه پردازش اطلاعات، بلکه بر کیفیت درگیری شناختی، جهت گیری انگیزشی و پایداری تلاش های یادگیری تاثیرگذار هستند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش یکپارچه و تعاملی این سازه ها در شکل دهی به الگوهای یادگیری و انگیزش تحصیلی دانش آموزان مدارس انجام شده است. این مطالعه با رویکردی تحلیلی-تلفیقی و مبتنی بر یکپارچه سازی یافته های پژوهشی در حوزه روان شناسی تربیتی صورت گرفته است.یافته ها نشان می دهد که خودتنظیمی به عنوان هسته اجرایی یادگیری، امکان برنامه ریزی، پایش و بازتنظیم راهبردهای شناختی و رفتاری را فراهم می سازد و از این طریق، به یادگیری عمیق و هدفمند منجر می شود. همچنین، عزت نفس با ایجاد احساس ارزشمندی و امنیت روانی، زمینه ساز مشارکت فعال، کاهش اضطراب و افزایش جسارت در یادگیری می گردد.بر اساس نتایج، این سازه ها در قالب یک سیستم پویا و هم افزا، از طریق تعاملات چندسطحی، به تقویت انگیزش درونی، افزایش خودراهبری در یادگیری و بهبود عملکرد تحصیلی منجر می شوند. از سوی دیگر، ضعف یا ناهماهنگی در هر یک از این ابعاد می تواند به اختلال در چرخه انگیزش، کاهش درگیری شناختی و افت کیفیت یادگیری بینجامد. در نهایت، پژوهش حاضر بر ضرورت بازطراحی محیط های آموزشی با تاکید بر پرورش ابعاد مختلف «خود» و حرکت به سوی رویکردهای یادگیرنده محور و روان شناختی تاکید دارد.کلمات کلیدی : زیست بوم روان شناختی یادگیری، خودتنظیمی شناختی و رفتاری، خودکارآمدی تحصیلی، خودپنداره و ادراک از خود، عزت نفس تحصیلی، انگیزش درونی و بیرونی، درگیری شناختی