طراحی چک لیست ارزیابی تاثیرات اجتماعی و کالبدی تغییر کاربری اراضی مسکونی به تجاری در مناطق شهرداری

پدیده تغییر کاربری اراضی مسکونی به تجاری، به ویژه در کلان شهرهای ایران، به یکی از چالش های اساسی مدیریت شهری تبدیل شده است. فقدان ابزاری نظام مند و استاندارد برای سنجش پیامدهای اجتماعی و کالبدی این تغییرات، تصمیم گیری های کمیسیون ماده پنج را به رویه هایی سلیقه ای و بعضا تنش زا مبدل ساخته است. بر اساس گزارش های رسمی شورای اسلامی شهر تهران، مناطق ۱، ۲، ۳، ۶، ۷، ۱۰، ۱۲ و ۱۹ بیشترین حجم اعتراضات شهروندی را نسبت به تغییر کاربری های مسکونی به تجاری تجربه کرده اند. پژوهش حاضر با هدف طراحی یک چک لیست عملیاتی و گام به گام ارزیابی تاثیرات اجتماعی از جمله نارضایتی ساکنان، افزایش ترافیک محله ای، دگرگونی بافت جمعیتی و کاهش تعاملات همسایگی و نیز تاثیرات کالبدی شامل افزایش تراکم فعالیت، فشار بر شبکه معابر، کاهش سرانه فضای سبز و ناهماهنگی در جداره ها و نماها، به منظور کمک به کارشناسان شهرسازی شهرداری در فرایند تصمیم گیری کمیسیون ماده پنج صورت پذیرفته است. روش تحقیق توصیفی تحلیلی بوده و گردآوری داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی طرح های تفصیلی، مصاحبه با کارشناسان شهرداری و بازدیدهای میدانی هدفمند از هشت محله منتخب در مناطق پرتنش تهران انجام شده است. خروجی این پژوهش یک چک لیست هشت بخشی مشتمل بر شناسایی موقعیت ملک، بررسی جمعیت و تراکم واحدهای مسکونی در شعاع ۱۰۰ متری، ارزیابی ترافیکی، تحلیل تاثیر بر همسایگی و امنیت محله، تطابق با طرح های فرادست، تامین سرانه های خدماتی، ارزیابی نما و جداره و نظام امتیازدهی نهایی است که کارشناس شهرسازی می تواند در کمتر از نیم ساعت آن را تکمیل نماید. اعتبارسنجی چک لیست از طریق دو مطالعه موردی واقعی شامل یک درخواست تغییر کاربری در بافت مسکونی فشرده که رد شد و دیگری در خیابان تجاری که به صورت مشروط تایید گردید، نشان داد که ابزار پیشنهادی می تواند شفافیت، عدالت و کارایی تصمیم گیری را به طور معناداری افزایش دهد و از بروز تنش های اجتماعی در محلات شهری جلوگیری نماید.

کلیدواژه ها:

تغییر کاربری اراضی ، چک لیست ارزیابی شهری ، تاثیرات اجتماعی و کالبدی