بررسی نقش هوش مصنوعی در شخصی سازی مسیر یادگیری دانش آموزان با نیازهای ویژه

امروزه نظام های آموزشی با چالش بزرگ پاسخگویی به تنوع روزافزون نیازهای یادگیری دانش آموزان به ویژه دانش آموزان با نیازهای ویژه مواجه هستند و روش های سنتی آموزش به دلیل رویکرد یکسان برای همه توانایی پاسخگویی به تفاوت های فردی و اختلالات یادگیری گوناگون را ندارند. هوش مصنوعی به عنوان یکی از فناوری های نوظهور توانسته است با ارائه راهکارهای شخصی سازی شده تحول عظیمی در عرصه آموزش ایجاد کند به طوری که امروزه کاربرد این فناوری در حوزه آموزش دانش آموزان با نیازهای ویژه بیش از پیش مورد توجه پژوهشگران و دست اندرکاران تعلیم و تربیت قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در شخصی سازی مسیر یادگیری دانش آموزان با نیازهای ویژه انجام شده است و در این راستا ظرفیت ها، چالش ها و راهکارهای عملی به کارگیری این فناوری در نظام آموزش استثنایی مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفته است. روش پژوهش به صورت مروری نظام مند و با استفاده از منابع کتابخانه ای، مقالات علمی پژوهشی معتبر داخلی و خارجی و نیز مستندات تجربی منتشر شده طی سال های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۵ انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی قادر است با تحلیل دقیق داده های رفتاری، عملکردی و شناختی دانش آموزان، الگوهای یادگیری هر فرد را شناسایی کرده و بر اساس آن محتوای آموزشی، سرعت یادگیری، روش تدریس و نوع ارزیابی را به صورت تطبیقی و پویا تنظیم نماید. همچنین نتایج حاکی از آن است که شخصی سازی مسیر یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی منجر به افزایش چشمگیر انگیزه تحصیلی، خودکارآمدی، مشارکت فعال و بهبود عملکرد تحصیلی در دانش آموزان با نیازهای ویژه می شود. با این حال موانعی همچون کمبود زیرساخت های فناورانه، عدم آمادگی کافی معلمان، نگرانی های اخلاقی در خصوص حریم خصوصی دانش آموزان و خطر سوگیری الگوریتمی از چالش های پیش روی بهره گیری گسترده از این فناوری به شمار می روند. نتیجه آن که هوش مصنوعی می تواند به عنوان ابزاری قدرتمند در خدمت عدالت آموزشی و تحقق آموزش فراگیر قرار گیرد به شرط آن که با رعایت اصول اخلاقی و توانمندسازی نیروی انسانی همراه باشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، شخصی سازی یادگیری ، دانش آموزان با نیازهای ویژه ، مسیر یادگیری تطبیقی ، آموزش استثنایی.