طراحی برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی مبتنی بر نظریه فطرت گرایی توحیدی در برنامه درسی

این پژوهش با هدف طراحی الگوی برنامه درسی مطالعات اجتماعی دوره دوم ابتدایی مبتنی بر نظریه فطرت گرایی توحیدی انجام شده است. مبانی نظری این پژوهش بر این اصل استوار است که کودک دارای فطرتی الهی و «لوح مکتوب» است و وظیفه تعلیم و تربیت، فراهم آوردن بستر برای شکوفایی این استعدادهای ذاتی است. درس مطالعات اجتماعی به دلیل ماهیت بین رشته ای و تاثیرگذاری بر هویت یابی، ظرفیت بی بدیلی برای تحقق این هدف دارد. روش تحقیق، کیفی و از نوع توسعه ای-طراحی است. داده ها از طریق تحلیل اسنادی منابع مرتبط با نظریه فطرت گرایی توحیدی، اسناد بالادستی آموزش و پرورش ایران و ادبیات برنامه ریزی درسی مطالعات اجتماعی گردآوری و با بهره گیری از تحلیل مضمون و استنتاج منطقی، تجزیه و تحلیل شدند. یافته های پژوهش، مبانی انسان شناختی، معرفت شناختی و ارزش شناختی این نظریه و اصول کلیدی حاکم بر برنامه ریزی درسی (مانند اصل انسجام و وحدت، فطرت پروری، خدامحوری و مسئولیت پذیری) را استخراج نمود. سپس، دلالت های عملیاتی این اصول برای چهار عنصر اصلی برنامه درسی (اهداف، محتوا، روش های تدریس و یادگیری، و ارزشیابی) مشخص گردید. در گام نهایی، چارچوبی برای برنامه درسی و یک نمونه طرح درس عملیاتی ارائه شد که نشان می دهد مفاهیم اجتماعی چگونه می توانند به گونه ای طراحی شوند که علاوه بر انتقال دانش، به شکوفایی فطرت توحیدی، تقویت هویت اسلامی-ایرانی و پرورش روحیه پرسشگری، حقیقت جویی و احساس مسئولیت در قبال خدا، خود و جامعه بینجامند. نتیجه آن است که نظریه فطرت گرایی توحیدی، با ارائه چارچوبی بومی و منسجم، می تواند برنامه درسی مطالعات اجتماعی را از انتقال صرف اطلاعات، به سمت تجربه ای معنادار و یکپارچه سوق دهد؛ تجربه ای که در آن دانش آموز، جوینده ای فعال و معلم، باغبان فطرت اوست.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ، مطالعات اجتماعی ، دوره دوم ابتدایی ، فطرت گرایی توحیدی ، طراحی آموزشی ، تربیت اسلامی