نقش سبک های فرزندپروری، طرد همسالان و حساسیت بین فردی در پیش بینی اضطراب اجتماعی نوجوانان

اضطراب اجتماعی یکی از شایع ترین اختلالات اضطرابی در دوره نوجوانی است که با ترس پایدار از ارزیابی منفی توسط دیگران و اجتناب از موقعیت های اجتماعی مشخص می شود (انجمن روان پزشکی آمریکا، ۲۰۲۲). نوجوانی به عنوان یک دوره حساس رشدی، به دلیل تغییرات گسترده زیستی، شناختی و اجتماعی، زمینه مناسبی برای پیدایش و تثبیت این اختلال فراهم می کند (میرس و وارنر، ۲۰۲۳). باتوجه به شیوع قابل توجه اضطراب اجتماعی در میان نوجوانان ایرانی و پیامدهای منفی طولانی مدت آن، شناسایی عوامل موثر بر بروز این اختلال از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی عوامل موثر بر بروز اضطراب اجتماعی در نوجوانان با تاکید بر تعامل عوامل فردی (شامل ویژگی های زیستی، شناختی و هیجانی)، عوامل خانوادگی (سبک های فرزندپروری و الگوهای دلبستگی)، عوامل اجتماعی (نقش همسالان، قلدری و شبکه های اجتماعی مجازی) و عوامل فرهنگی محیطی (ویژگی های نظام آموزشی و بافت فرهنگی جامعه ایران) بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا، توصیفی همبستگی بود. جامعه آماری شامل نوجوانان دختر و پسر ۱۳ تا ۱۸ساله مشغول به تحصیل در مدارس متوسطه اول و دوم شهر زنجان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. حجم نمونه ۳۲۷ نفر در نظر گرفته شد که به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از چهار ابزار استاندارد استفاده گردید: مقیاس اضطراب اجتماعی برای نوجوانان (لاگریسا و همکاران، ۲۰۰۷)، پرسشنامه ترس از ارزیابی منفی - فرم کوتاه (لیری، ۱۹۸۳)، پرسشنامه سبک فرزندپروری بامریند (بامریند، ۱۹۹۱) و مقیاس طرد همسالان (طهماسیان و گلمیرزایی، ۱۳۸۸). داده های جمع آوری شده با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه به روش گام به گام و با استفاده از نرم افزار اس پی اس اس نسخه ۲۷ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که میانگین نمرات اضطراب اجتماعی در دختران (۷۲/۴۸) به طور معناداری بالاتر از پسران (۳۵/۴۲) است. ماتریس همبستگی پیرسون نشان داد که اضطراب اجتماعی با ترس از ارزیابی منفی (۶۳/۰=r)، طرد همسالان (۵۸/۰=(rو سبک فرزندپروری مستبدانه (۴۸/۰=r)همبستگی مثبت و معناداری دارد (۰۱/۰>(pنتایج تحلیل رگرسیون گام به گام نشان داد که در گام اول، ترس از ارزیابی منفی به تنهایی ۳۹ درصد از واریانس اضطراب اجتماعی را تبیین می کند. در گام دوم، طرد همسالان ۱۱ درصد و در گام سوم، سبک فرزندپروری مستبدانه ۶ درصد به قدرت تبیین می افزاید. در مجموع، چهار متغیر ترس از ارزیابی منفی (۴۳/۰=β) ، طرد همسالان (۳۳/۰=β)، سبک فرزندپروری مستبدانه (۲۵/۰=β)و جنسیت (۱۴/۰=β)توانستند ۵۸ درصد از واریانس اضطراب اجتماعی را پیش بینی کنند. یافته ها همچنین نشان داد که در دوره نوجوانی میانی، عوامل اجتماعی به ویژه طرد همسالان، قوی تر از عوامل خانوادگی عمل می کنند که با نظریه های تحولی (افزایش تمرکز بر همسالان در نوجوانی) و رویکرد تکاملی (حساسیت به سلسله مراتب اجتماعی) همخوانی کامل دارد (گیلبرت، ۲۰۰۱؛ براون و لارسون، ۲۰۰۹).

کلیدواژه ها:

اضطراب اجتماعی ، نوجوانان ، عوامل فردی ، عوامل خانوادگی ، طرد همسالان ، سبک فرزندپروری ، ترس از ارزیابی منفی