بررسی نقش میانجی گرایش به تفکر انتقادی در رابطه بین محیط یادگیری بازخورد‑محور و خلاقیت مسئله یابی دانش آموزان ابتدایی

در دهه های اخیر، نظام های آموزشی در سراسر جهان با تحولات گسترده ای در اهداف، رویکردها و شیوه های یاددهی–یادگیری مواجه شده اند. آموزش دیگر صرفا انتقال مجموعه ای از اطلاعات و محفوظات ذهنی به دانش آموزان تلقی نمی شود، بلکه به عنوان فرایندی پویا، تعاملی و انسان محور شناخته می شود که باید توانایی اندیشیدن، تحلیل گری، خلاقیت، حل مسئله و سازگاری با شرایط متغیر زندگی را در فراگیران پرورش دهد. در این میان، دوره ابتدایی به عنوان بنیادی ترین مرحله رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی کودکان، اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا بسیاری از نگرش ها، مهارت های ذهنی و الگوهای فکری افراد در همین سال ها شکل می گیرد و تثبیت می شود. اگر محیط های آموزشی در این دوره بتوانند فرصت تجربه، پرسشگری، تفکر و بازاندیشی را برای دانش آموزان فراهم کنند، زمینه برای شکل گیری نسلی خلاق، متفکر و توانمند در مواجهه با مسائل پیچیده آینده مهیا خواهد شد. یکی از مفاهیمی که در سال های اخیر در ادبیات تعلیم و تربیت مورد توجه گسترده پژوهشگران قرار گرفته، «محیط یادگیری بازخورد-محور» است. محیط یادگیری بازخورد-محور به فضایی آموزشی اشاره دارد که در آن بازخورد نه به عنوان ابزاری برای کنترل یا تنبیه، بلکه به عنوان سازوکاری برای هدایت، رشد، اصلاح و تقویت فرایند یادگیری مورد استفاده قرار می گیرد. در چنین محیطی، معلم صرفا ارزیاب عملکرد دانش آموز نیست، بلکه نقش تسهیل گر یادگیری را ایفا می کند و از طریق ارائه بازخوردهای مستمر، سازنده، توصیفی و تعاملی، دانش آموزان را به تفکر درباره عملکرد خود، شناسایی نقاط قوت و ضعف، اصلاح راهبردهای یادگیری و توسعه توانایی های شناختی ترغیب می کند. پژوهش های نوین نشان داده اند که کیفیت بازخوردهای آموزشی می تواند تاثیر چشمگیری بر انگیزش تحصیلی، خودکارآمدی، مشارکت شناختی، یادگیری عمیق و خلاقیت دانش آموزان داشته باشد. بازخورد زمانی اثربخش خواهد بود که فراتر از اعلام درست یا نادرست بودن پاسخ ها عمل کند و فراگیر را به تحلیل، تفسیر، بازاندیشی و کشف راه حل های جدید سوق دهد. در فضای آموزشی سنتی، اغلب بر پاسخ یابی صحیح و دستیابی سریع به جواب نهایی تاکید می شود؛ در حالی که نظام های آموزشی نوین، بیش از یافتن پاسخ، بر توانایی «مسئله یابی» تاکید دارند. مسئله یابی یکی از ابعاد مهم خلاقیت محسوب می شود و به توانایی فرد در شناسایی، تعریف، بازسازی و کشف مسائل جدید اشاره دارد.در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی نقش میانجی گرایش به تفکر انتقادی در رابطه بین محیط یادگیری بازخورد‑محور و خلاقیت مسئله یابی دانش آموزان ابتدایی پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که محیط های یادگیری بازخورد-محور از طریق تقویت گرایش به تفکر انتقادی، نقش موثری در پرورش خلاقیت مسئله یابی دانش آموزان ابتدایی دارند و می توانند زمینه رشد یادگیری عمیق، مشارکت ذهنی و استقلال فکری کودکان را فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، محیط یادگیری ، خلاقیت ، مسئله یابی ، دانش آموزان