ارزیابی ریسک در عملیات آتش نشانی با رویکرد تحلیل سلسله مراتبی خطرات (FMEA/HAZOP)

حوزه عملیات آتش نشانی، به دلیل ماهیت ذاتا پرمخاطره، دینامیک بودن محیط حادثه، و فشار روانی و فیزیکی شدید بر نیروهای امدادی، همواره نیازمند رویکردهای نوآورانه در مدیریت ایمنی بوده است. این پژوهش با تمرکز بر ارتقاء پارادایم ایمنی در عملیات های آتش نشانی، مدل مفهومی و کاربردی جامعی را مبتنی بر تلفیق دو متدولوژی معتبر و مکمل تحلیل ریسک، یعنی «تحلیل حالات شکست و اثرات آن» (Failure Mode and Effect Analysis - FMEA) و «تحلیل خطرات و عملیات» (Hazard and Operability Study - HAZOP)، معرفی و مورد کاوش قرار می دهد.در این چارچوب، FMEA به عنوان ابزاری قدرتمند برای شناسایی سیستماتیک حالات بالقوه شکست در اجزای سخت افزاری (مانند تجهیزات تنفسی، سیستم های اطفاء، وسایل نقلیه) و فرآیندهای پشتیبان عملیات، به کار گرفته شده است. همزمان، HAZOP به عنوان یک روش تحلیل انحرافات (Deviation Analysis) هدفمند، برای واکاوی دقیق خطاهای احتمالی در زنجیره فرماندهی، ارتباطات، تاکتیک های عملیاتی، و تصمیم گیری های انسانی در شرایط بحرانی، مورد استفاده قرار گرفته است. تلفیق این دو رویکرد، امکان شناسایی و ارزیابی ریسک های چندبعدی را فراهم می آورد که مدل های ارزیابی ریسک تک بعدی قادر به پوشش جامع آن ها نیستند.یافته های حاصل از این تحقیق، که بر اساس گردآوری و تحلیل داده های کیفی (مانند مصاحبه های نیمه ساختاریافته با فرماندهان و آتش نشانان) و داده های کمی (مانند سوابق حوادث و معاینات فنی تجهیزات) در چند ایستگاه منتخب آتش نشانی استوار است، موید این مدعاست که رویکرد ترکیبی FMEA/HAZOP، نه تنها در پوشش نقاط کور و خلاءهای تحلیلی مدل های انفرادی موثر است، بلکه منجر به ایجاد یک ماتریس اولویت بندی ریسک (Risk Prioritization Matrix) بسیار دقیق تر و کاربردی تر می گردد. این اولویت بندی، امکان تخصیص بهینه منابع و تدوین اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه اثربخش تر در سطوح مختلف فرماندهی حادثه (Incident Command System - ICS) را میسر می سازد.در نهایت، این پژوهش چارچوبی جامع و مستند را برای شناسایی، ارزیابی، و مدیریت ریسک های عملیاتی در سازمان های آتش نشانی بنا می نهد که هدف غایی آن، دستیابی به سطوح پیشرفته تر پیش بینی و پیشگیری از وقوع حوادث ناگوار در حین انجام ماموریت های حساس و حیاتی آتش نشانی و امداد و نجات است.

کلیدواژه ها:

عملیات امداد و نجات ، ایمنی عملیاتی ، ارزیابی ریسک