مسئولیت مدنی ناشی از نقض تعهدات پیش قراردادی در حقوق ایران؛ مبانی، ارکان و ضمانت اجراها

تحول روابط اقتصادی و پیچیده تر شدن فرایند انعقاد قراردادها در حوزه هایی چون معاملات ملکی، بیمه، سرمایه گذاری و قراردادهای مشارکت، موجب شده است تعهدات مرحله پیش قراردادی نقشی اساسی در توزیع ریسک و حفاظت از اعتماد مشروع طرفین ایفا کنند. با این حال، در حقوق ایران نه قانون مدنی و نه قانون مسئولیت مدنی، مقررات صریح و منسجمی در خصوص ماهیت، مبانی و آثار نقض این تعهدات ارائه نکرده اند و رویه قضایی نیز بیشتر به قواعد عام مسئولیت مدنی بسنده کرده است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای و مطالعه تطبیقی نظریه «تقصیر در مرحله انعقاد قرارداد« culpa in contrahendo » در حقوق اروپایی، در پی پاسخ به این پرسش است که مسئولیت مدنی ناشی از نقض تعهدات پیش قراردادی در حقوق ایران بر چه مبانی حقوقی و فقهی استوار است، چه ماهیتی دارد، ارکان آن چگونه باید بازسازی شود و حدود زیان های قابل جبران چیست. بدین منظور، ابتدا مفهوم و انواع تعهدات پیش قراردادی (تعهد به اطلاع رسانی صحیح، رازداری، خودداری از فریب و ادامه منصفانه مذاکرات) تبیین و سپس ارکان مسئولیت (تقصیر، ضرر، رابطه سببیت و قابلیت انتساب) متناسب با ویژگی های این مرحله تحلیل می شود. در ادامه، ضمانت اجراهای نقض این تعهدات شامل جبران «زیان اعتماد»، اثر بر اعتبار قرارداد نهایی و نقش شروط قراردادی خاص بررسی و در نهایت، ضمن نقد خلاهای تقنینی و پراکندگی هنجاری موجود، پیشنهادهایی برای اصلاح قانون گذاری و هدایت رویه قضایی ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، تعهدات پیش قراردادی ، حسن نیت و اعتماد مشروع ، زیان اعتماد