تحلیل وضعیت ایران نسبت به کنوانسیون ایمنی هسته ای و کنوانسیون حفاظت فیزیکی از مواد هسته ای با تمرکز بر چالش ها و پیامدها

این مقاله به بررسی وضعیت ایران نسبت به دو کنوانسیون کلیدی حقوق بین الملل هسته ای، یعنی کنوانسیون ایمنی هسته ای و کنوانسیون حفاظت فیزیکی از مواد هسته ای می پردازد؛ اسنادی که در زمینه ایمنی و امنیت هسته ای، دولت ها را به رعایت استانداردهای فنی، قانونی و نظارتی ملزم می کنند. مقررات و سیاست های ایران در زمینه ایمنی و امنیت هسته ای، عمدتا بر پایه استانداردهای بین المللی، به ویژه اسناد آژانس بین المللی انرژی اتمی استوار است. بخش زیادی از چارچوب حقوقی ایران با مفاد این دو کنوانسیون هم راستا است، اما در برخی حوزه ها اختلافاتی میان قوانین داخلی و استانداردهای بین المللی دیده می شود و برخی کاستی ها در قوانین وجود دارد. ایران تاکنون به هیچ یک از این دو کنوانسیون نپیوسته است، اما از الگوهای ارائه شده در این دو کنوانسیون بهره برداری می نماید. در این پژوهش، پس از بیان مباحث مربوط به کنوانسیون ایمنی هسته ای و کنوانسیون حفاظت فیزیکی از مواد هسته ای، وضعیت ایران نسبت به این دو کنوانسیون تحلیل شده و برخی از چالش ها و پیامدهای مرتبط با آن ها مورد بررسی قرار می گیرد. این مقاله با رویکردی توصیفی - تحلیلی و حقوق محور، وضعیت فعلی ایران نسبت به این دو کنوانسیون را تبیین می کند و پیشنهاداتی کاربردی برای ارتقاء ایمنی و امنیت هسته ای کشور ارائه می دهد. نتایج نشان می دهد که هرچند ایران در راستای همسویی با استانداردهای جهانی گام هایی برداشته است، اما به دلیل عدم عضویت در این دو کنوانسیون، دسترسی به استانداردها، تجارب و همکاری های بین المللی محدود شده و اعتماد جهانی به برنامه هسته ای کشور کاهش یافته است؛ بهبود ایمنی و امنیت هسته ای نیازمند تعامل فعال با نهادهای بین المللی، اجرای استانداردهای جهانی و توسعه ظرفیت های داخلی است.

کلیدواژه ها:

تاسیسات هسته ای ، ایمنی هسته ای ، مواد هسته ای ، حفاظت فیزیکی ، نهاد نظارتی