صلح ابراهیم و مهندسی اختلاف در جهان اسلام: مطالعه ای در چارچوب راهبردهای استکبار برای مدیریت شکاف های مذهبی و قومی

«صلح ابراهیم» توافقی راهبردی میان برخی دولت های عربی و رژیم صهیونیستی است که فراتر از یک پیمان دیپلماتیک عمل می کند و درواقع بخشی از پروژه ای کلان برای مهندسی اختلافات جهان اسلام و بازآرایی ژئوپلیتیکی خاورمیانه در راستای منافع قدرت های استکباری به شمار می رود. این توافق با بهره گیری ابزاری از نام حضرت ابراهیم(ع) و ادعای «اشتراکات ادیان ابراهیمی»، در عمل ابزاری برای مشروعیت بخشی به حضور اسرائیل در جهان اسلام و تغییر گفتمان «آزادی فلسطین» به «همزیستی ادیان» است.(Baroud, ۲۰۲۱؛ Kertcher & Schiff, ۲۰۲۴) این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بهره گیری از چارچوب نظری «مدیریت شکاف های قومی و مذهبی» و «اتحاد پیرامونی»، ابعاد آشکار و پنهان این توافق را در پیوند با رقابت ژئوپلیتیکی قدرت های بزرگ – به ویژه ایالات متحده و چین – و پیامدهای آن بر وحدت جهان اسلام بررسی می کند (Horowitz, ۲۰۰۰؛ Perlmutter, ۱۹۸۷؛ بیگدلی، ۱۴۰۰) یافته ها نشان می دهد صلح ابراهیم علاوه بر عادی سازی روابط برخی دولت های اسلامی با رژیم صهیونیستی، از طریق ایجاد کریدورهای سیاسی–اقتصادی جدید، بخشی از راهبرد «بازساخت ریملند» برای محاصره ژئوپلیتیکی جهان اسلام را تشکیل می دهد.(Kaplan, ۲۰۱۲؛ Khan & Shahzad, ۲۰۲۱) نتایج نشان می دهد که سکوت یا همراهی برخی دولت های اسلامی – نظیر امارات، بحرین، ترکیه، آذربایجان و اردن – موجب تقویت بنیان های اقتصادی و امنیتی رژیم صهیونیستی شده است (Esposito, ۲۰۱۸). در مقابل، رخدادهایی همچون عملیات طوفان الاقصی (۲۰۲۳) و پاسخ های محور مقاومت در قالب وعده های صادق ۱ و ۲، به همراه عملیات های یمن در دفاع از مردم غزه و فلسطین، نشان داد که این پروژه استکباری با موانع بنیادین مواجه است. افزون بر آن، عملیات های یمن سبب افزایش ناامنی در بنادر و مسیرهای تجاری مرتبط با اسرائیل شد که ریسک تعاملات اقتصادی جهانی با این رژیم را به طور چشمگیری بالا برد (Youssef, ۲۰۲۴). در این میان، نقش جمهوری اسلامی ایران و هوشیاری رهبری معظم انقلاب در تقویت محور مقاومت و جلوگیری از تثبیت کامل این طرح، تعیین کننده ارزیابی می شود. نتیجه گیری پژوهش بر این نکته تاکید دارد که مقابله موثر با راهبردهای تفرقه افکنانه و مهندسی اختلاف در جهان اسلام، تنها با تحقق وحدت امت اسلامی ذیل رهنمود قرآنی «واعتصموا بحبل الله جمیعا» (آل عمران: ۱۰۳) امکان پذیر است. وحدتی که با محوریت مساله فلسطین و اتکای بر ظرفیت ملت ها، نخبگان و جبهه مقاومت، می تواند سدی راهبردی در برابر پروژه های استکباری آینده ایجاد کند.

کلیدواژه ها:

صلح ابراهیم ، مهندسی اختلاف ، جهان اسلام ، بازساخت ریملند ، وحدت اسلامی ، فلسطین ، محور مقاومت