سیستم های هوشمند و رویکردهای مبتنی بر هوش مصنوعی در مهندسی: یک تحلیل علم سنجی در اسکوپوس و مسیر آینده

هدف این پژوهش، ارائه یک تحلیل علم سنجی نظام مند از تولیدات علمی حوزه سیستم های هوشمند در مهندسی است. در دهه های اخیر، سیستم های هوشمند و رویکردهای مبتنی بر هوش مصنوعی نقش فزاینده ای در حل مسائل پیچیده مهندسی ایفا کرده اند. به ویژه در مهندسی صنایع، استفاده از یادگیری ماشین، یادگیری عمیق و سیستم های تصمیم یار هوشمند منجر به بهبود چشمگیر بهره وری، کیفیت تصمیم گیری و بهینه سازی فرآیندها شده است. بدین منظور، ۲۲۳ مقاله نمایه شده اسکوپوس طی بازه ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ با استفاده از ابزار Bibliometrix تحلیل شده اند. نتایج، روندهای پژوهشی، خوشه های موضوعی، بازیگران کلیدی و خلاهای تحقیقاتی این حوزه را آشکار می سازد و مسیرهای پژوهشی آینده، به ویژه برای کاربردهای صنعتی در کشور، پیشنهاد می شود. داده های این مطالعه از پایگاه استنادی اسکوپوس طی بازه ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۵ گردآوری و با استفاده از نرم افزار R Bibliometrix مورد تحلیل شبکه ای قرار گرفت. یافته ها نشان می دهد حجم انتشارات در این حوزه با نرخ رشدی شتابان، به ویژه از ۲۰۲۰ با گسترش کاربرد یادگیری عمیق، افزایش یافته است. چین و ایالات متحده و آلمان و هند به ترتیب پیشتازان تولید علم و تشکیل شبکه های هم کاری بین المللی هستند. مجلات و نویسندگان چین از مولدترین و پراستنادترین ها بودند. تحلیل خوشه بندی کلمات کلیدی، پنج خوشه تحقیقاتی اصلی را آشکار می کند: ۱) بینایی ماشین و پردازش تصویر صنعتی، ۲) تشخیص خطا و سلامت سازه ها، ۳) بهینه سازی فرآیند با یادگیری ماشین، ۴) سیستم های سایبرفیزیکی و اینترنت اشیا و ۵) هوش مصنوعی تفسیرپذیر. با وجود این پیشرفت ها، شکاف های عمده ای مانند عدم استانداردسازی داده ها و مدل ها، نبود تفسیرپذیری در مدل های پیچیده و چالش مقیاس پذیری و یکپارچه سازی با زیرساخت های قدیمی و مسائل امنیتی شناسایی شد. این مطالعه با ترسیم نقشه ای از ساختار دانش، شکاف های پژوهشی آتی، به پژوهشگران و سیاست گذاران کمک می کند.

کلیدواژه ها:

سیستم های هوشمند ، هوش مصنوعی ، مهندسی صنایع ، یادگیری ماشین ، تحلیل علم سنجی ، Bibliometrix