تحلیل نشانه معناشناختی نقوش کاسه های فلزی منتخب موزه بریتانیا

نقوش کاسه های فلزی دوره صفوی، ایران امکان درک عمیق تر جهان بینی نشانه شناسی و اندیشه های عصر صفوی را فراهم می آورد و در بازنمایی مفاهیم فرهنگی، اجتماعی و دینی جامعه آن دوره موثر است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عناصر نمادین به کار رفته در نقوش کاسه های فلزی دوره صفوی محفوظ در موزه بریتانیا و بررسی نشانه معناشناختی آنها انجام شد. پرسش اصلی پژوهش آن است که نقوش کاسه های فلزی عصر صفوی از منظر نشانه معناشناسی چگونه قابلیت خوانش دارند؟ روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق منابع کتابخانه ای و اینترنتی گردآوری شد. جامعه آماری شامل چهار نمونه کاسه فلزی عصر صفوی محفوظ در موزه بریتانیا است. تحلیل کیفی این پژوهش بر فرم، ترکیب، نقوش و محتوای هر اثر متمرکز شد تا ارتباط بین فرم و معنا به روشنی آشکار گردد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نقوش گیاهی، کتیبه ها و فرم و ساختار کاسه های منتخب علاوه بر ارزش زیبایی شناختی حامل مفاهیم نمادین مرتبط با فرهنگ، مذهب، عرفان و جهان بینی صفوی بوده اند. غلبه نقش مایه های گیاهی و حرکت سیال اسلیمی ها بازتاب مفاهیمی چون حیات، تداوم و نظم کیهانی است که از سنت تصویری ایران اسلامی سرچشمه گرفته و حضور کتیبه های مذهبی و اسامی مقدس، به ویژه در پیوند با کارکرد آیینی و شفابخش کاسه ها بیانگر جایگاه دین در ساختار معنایی این آثار است. تلفیق خط نستعلیق با نقوش نمادین و فرم دایره وار ظروف نیز نشان دهنده هم نشینی هویت فرهنگی و مذهبی در هنر فلزکاری صفوی است. هماهنگی میان فرم فلزی و تکنیک های تزیین و نیز تحلیل نشانه-معناشناختی نقوش فلزی دوره صفوی امکان فهم عمیق تر کارکرد نمادین هنر کاربردی این دوره را فراهم ساخت.

کلیدواژه ها:

نشانه معناشناختی ، فلزکاری ، صفوی ، کاسه های فلزی ، فرم و نقش ، موزه بریتانیا