چالش های پذیرش اجتماعی هوش مصنوعی در فرآیندهای شهرسازی: مرور نظام مند موانع و راهکارها

هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری تحول آفرین، پتانسیل قابل توجهی برای بهینه سازی فرآیندهای شهرسازی از جمله مدلسازی پیش بینی کننده، تخصیص منابع، و مشارکت شهروندی دارد. با این حال، پذیرش اجتماعی این فناوری در حوزه شهرسازی با چالش های متعددی مواجه است. این مطالعه با هدف شناسایی نظام مند موانع اجتماعی پذیرش هوش مصنوعی در شهرسازی و ارائه راهکارهای اثربخش برای غلبه بر آن ها انجام شده است. پژوهش حاضر یک مرور نظام مند بر اساس دستورالعمل PRISMA است. جستجوی نظام مند در پایگاه های داده Scopus، Web of Science، و IEEE Xplore برای مقالات انگلیسی زبان منتشر شده بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ انجام شد. پس از غربالگری عنوان، چکیده و متن کامل، ۴۷ مقاله مرتبط وارد مطالعه شدند. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی جهت یافته انجام گرفت. یافته ها نشان داد که موانع پذیرش اجتماعی در چهار سطح دسته بندی می شوند: ۱) موانع فردی (نداشتن سواد دیجیتال، ترس از دست دادن حریم خصوصی و خودمختاری، بی اعتمادی به تصمیمات الگوریتمی)، ۲) موانع نهادی (شفافیت ناکافی، نبود چارچوب های قانونی پاسخگویی، شکاف بین توسعه دهندگان فناوری و برنامه ریزان شهری)، ۳) موانع اجتماعی-فرهنگی (نابرابری در دسترسی به داده ها، تقویت سوگیری های موجود، مقاومت در برابر جانشینی قضاوت انسانی با ماشین)، و ۴) موانع اخلاقی-حقوقی (مسئولیت پذیری در خطاهای الگوریتمی، تبعیض الگوریتمی در توزیع خدمات شهری). در مقابل، راهکارهای ارائه شده شامل توسعه هوش مصنوعی تفسیرپذیر (XAI)، ایجاد نهادهای نظارت مشارکتی، طراحی فرآیندهای تصمیم گیری ترکیبی انسان-ماشین، تصویب منشورهای اخلاقی محلی، و تقویت ظرفیت سازی شهروندی در زمینه سواد الگوریتمی است. پذیرش موفق هوش مصنوعی در شهرسازی فراتر از کارایی فنی است و مستلزم بازطراحی نهادی، شفافیت رویه ای، و مشارکت واقعی شهروندان در چرخه حیات الگوریتم هاست. فقدان اعتماد اجتماعی و نبود چارچوب های پاسخگویی، دو مانع اصلی فراروی پیاده سازی هوش مصنوعی در شهرها هستند. این مطالعه یک مدل مفهومی از موانع و راهکارها ارائه می دهد که می تواند مبنایی برای سیاست گذاری شهری مبتنی بر هوش مصنوعی مسئولیت پذیر قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

پذیرش اجتماعی هوش مصنوعی ، شهرسازی هوشمند ، موانع پیاده سازی ، حکمرانی شهری