بررسی امکان معاونت در جرم در جرائم مورد صلاحیت دادگاه کیفری بین المللی

چکیده معاونت در جرم، به عنوان شکلی کلیدی از مسئولیت کیفری در نظام عدالت بین المللی، در تعقیب و محاکمه مجرمانی که مستقیما مرتکب جرائم بین المللی نشده اند، اما نقش موثری در تسهیل ارتکاب آن ها داشته اند، حیاتی است. با این حال، تعریف و اعمال این مفهوم در صلاحیت دادگاه کیفری بین المللی با چالش های تفسیری و عملی قابل توجهی مواجه است. این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی و با بررسی نظام مند اسناد بنیادین (به ویژه ماده ی 25(3)(ج) اساسنامه ی رم) و رویه ی قضایی دادگاه های کیفری بین المللی (شامل دادگاه های موقت یوگسلاوی و رواندا و نیز دیوان کیفری بین المللی)، به تحلیل چهارچوب مسئولیت ناشی از معاونت می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که علیرغم شناسایی معاونت در حقوق موضوعه، دوگانه ی اصلی «قصد» در برابر «آگاهی» به عنوان عنصر روانی لازم، همچنان محل مناقشه و باعث ناهماهنگی در آرای قضایی است. همچنین، تمایز ناکافی میان معاونت و دیگر اشکال مسئولیت، مانند مسئولیت فرماندهی (ماده ی 28) و مشارکت به عنوان مباشر، اجرای عدالت را با ابهام و پیچیدگی مواجه ساخته است. برای تقویت مشروعیت و کارآمدی نظام عدالت کیفری بین المللی، توسعه ی یک دکترین منسجم، شفاف و قابل پیش بینی در مورد معاونت ضروری است. این امر مستلزم تعامل سه جانبه ی قضات دیوان (از طریق صدور آرای اصولی)، کشورهای عضو (از طریق اسناد تفسیری) و جامعه ی علمی (از طریق پژوهش های تطبیقی و نظارتی) است تا بین ضرورت مبارزه ی موثر با جرائم جمعی و لزوم رعایت اصول بنیادین حقوقی، از جمله اصل قانونی بودن و حقوق دفاعی متهمان، تعادل برقرار شود.

کلیدواژه ها:

معاونت در جرم ، مسئولیت کیفری بین المللی ، دادگاه کیفری بین المللی ، اصل قانونی بودن