چگونه توانستم با مدیریت کلاس، جلب مشارکت خانواده و تقویت انگیزه درونی، بی انگیزگی تحصیلی، غیبت مکرر، رفتارهای نامتعارف و سلطه گری دانش آموزان کلاس پنجم ابتدایی مدرسه روستای کوشکسار سیمکان جهرم را بهبود دهم؟

اقدام پژوهی حاضر با هدف شناسایی، بررسی و بهبود مجموعه ای از مشکلات آموزشی و رفتاری در کلاس پنجم ابتدایی مدرسه روستای کوشکسار سیمکان جهرم انجام شده است. اینجانب به عنوان معلم پایه پنجم ابتدایی، در دومین سال تجربه تدریس خود، در مدرسه ای واقع در روستای کوشکسار از منطقه سیمکان شهرستان جهرم مشغول خدمت هستم. کلاس مورد نظر یک کلاس تک پایه با ۱۵ دانش آموز شامل ۸ پسر و ۷ دختر است. در این کلاس، سه دانش آموز به طور ویژه در ایجاد چالش های آموزشی و تربیتی نقش داشتند: اشکان و پژمان، دو برادر دوقلو که علاقه اندکی به مدرسه و درس نشان می دادند، یکی از آنان یعنی اشکان دارای غیبت های بسیار زیاد و افت تحصیلی شدید بود و هر از ده تا بیست روز یک بار در مدرسه حضور می یافت. پژمان نیز هرچند وضعیت کمی بهتر داشت، اما از نظر تحصیلی و رفتاری در وضعیت مطلوبی قرار نداشت. این دو دانش آموز رفتارهای نامتعارف و نگران کننده ای همچون ساختن کاغذ به شکل سیگار، آوردن اشیای نامناسب یا خطرناک مانند انگشترهای نوک تیز و ایجاد مزاحمت برای سایر دانش آموزان داشتند. از سوی دیگر، دانش آموزی به نام علیرضا، با وجود هوش و توانایی بالا، به دلیل لجبازی، قانون گریزی، تلاش برای اعمال قدرت و هدایت سایر پسران کلاس به سمت تبعیت از خود، فضای کلاس را تحت تاثیر قرار داده بود. با توجه به این شرایط، مسئله اصلی پژوهش عبارت بود از: چگونه میتوان با استفاده از راهبردهای تربیتی، آموزشی، عاطفی و مشارکتی، بی انگیزگی تحصیلی، غیبت، رفتارهای پرخطر و سلطه جویی دانش آموزان مسئله دار را کاهش داد و جو کلاس را به محیطی امن، قانون مند، مشارکتی و یادگیرنده تبدیل کرد؟ برای پاسخ به این مسئله، از روش اقدام پژوهی و شیوه های کیفی و تا حدی کمی استفاده شد. ابزارهای گردآوری اطلاعات شامل مشاهده مستقیم، یادداشت های روزانه معلم، گفت وگو با دانش آموزان، مصاحبه با اولیا، بررسی وضعیت تحصیلی، ثبت فراوانی غیبت، مشورت با همکاران و مدیر مدرسه و تحلیل رفتارهای کلاسی بود. یافته های اولیه نشان داد که ریشه های مشکل تنها در سطح دانش آموزان نیست، بلکه عوامل خانوادگی، اجتماعی، محیط روستایی، کمبود الگوهای رفتاری مناسب، عدم پیگیری خانواده، نیاز به دیده شدن، ضعف عزت نفس تحصیلی و فقدان تجربه های لذت بخش یادگیری نیز در شکل گیری و تداوم این مشکلات نقش دارد. نتایج اجرای راهکارها نشان داد که به تدریج میزان درگیری های کلاسی کاهش یافت، تبعیت کورکورانه از دانش آموز سلطه گر کمتر شد، رفتارهای نامناسب اشکان و پژمان کنترل گردید و انگیزه و مشارکت آنان در فعالیت های آموزشی اندکی بهبود یافت. همچنین جو کلی کلاس منظم تر، آرام تر و یادگیری محورتر شد. این پژوهش نشان می دهد که در کلاس های چندچالشی، به ویژه در مناطق روستایی، مدیریت موفق کلاس مستلزم نگاه ترکیبی به ابعاد آموزشی، عاطفی، رفتاری و خانوادگی است و معلم می تواند با صبوری، برنامه ریزی و مداخلات تدریجی، زمینه تغییرات مثبت و پایدار را فراهم سازد. واژه های کلیدی: اقدام پژوهی، مدیریت کلاس، غیبت تحصیلی، بی انگیزگی، رفتار پرخطر، سلطه گری، مشارکت خانواده، پایه پنجم ابتدایی.