بررسی سبک شناختی تشبیهات حسی و انتزاعی در غزل های جامی بر پایه ی گونه شناسی بلاغی و کارکردهای معنایی

سبک شناسی یکی از شاخه های مهم نقد ادبی است که به بررسی شیوه های بیانی، ساختاری و تصویری شعر می پردازد و از طریق تحلیل عناصری چون تشبیه، استعاره و نماد، نوع نگاه شاعر و جهان بینی او را آشکار می سازد. تشبیه به عنوان یکی از بنیادی ترین ابزارهای تصویرپردازی، نقش مهمی در ایجاد معنا، برانگیختن احساس و انتقال مفاهیم ذهنی دارد و می تواند پلی میان جهان محسوس و جهان انتزاعی فراهم سازد. در شعر جامی، تشبیه دارای جایگاهی برجسته است؛ زیرا زبان او زبانی لطیف، عاطفی و عارفانه است و تشبیه ها وسیله ای برای نشان دادن رابطه عاشق و معشوق، بیان حالات روحی و انتقال تجربه های درونی او هستند. در دیوان جامی، تشبیهات حسی و انتزاعی، تمثیل های گسترده و تشبیهات با ادات به فراوانی دیده می شود و بسیاری از این تصاویر در خدمت تبیین حقیقت عشق و سلوک عارفانه اند. روش پژوهش حاضر، تحلیل متن محور و توصیفی است که با بررسی شواهد شعری و طبقه بندی آن ها بر اساس نوع و کارکرد تشبیه انجام شده است. هدف پژوهش، روشن ساختن جایگاه تشبیه در ساختار معنایی و زیبایی شناختی شعر جامی و نشان دادن نقش آن در انتقال مفاهیم عرفانی است. یافته ها نشان می دهد که جامی از تشبیه نه تنها برای آفرینش زیبایی و تصویرسازی بهره می برد، بلکه آن را وسیله ای برای تقریب مفاهیم عمیق معنوی به ذهن مخاطب قرار می دهد. تشبیه در شعر او غالبا تجربه عشق، فراق، شوق و فنا را به صورت محسوس و قابل درک در می آورد. نتیجه اینکه تشبیه در شعر جامی نه عنصر زینتی، بلکه بنیان دریافت عرفانی و زبان بیان تجربه شهودی است و فهم شعر او بدون توجه به ساختار نظام مند تشبیه ها ناقص خواهد ماند.

کلیدواژه ها:

سبک شناسی ، تشبیه ، تشبیه حسی ، تشبیه انتزاعی ، غزل ، جامی.