تبیین رابطه بین اجرای حسابداری مدیریت محیط زیستی (EMA) و عملکرد مالی شرکت ها با نقش میانجی عملکرد زیست محیطی (مطالعه موردی: شرکت های پتروشیمی)

این پژوهش، با هدف تبیین رابطه بین اجرای حسابداری مدیریت محیط زیستی (EMA) و عملکرد مالی شرکت ها با تاکید بر نقش میانجی عملکرد زیست محیطی در صنعت پتروشیمی ایران انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی-پیمایشی از نوع همبستگی مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری است. جامعه آماری شامل کلیه شرکت های پتروشیمی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بوده و به عنوان نمونه از داده های ۲۴ شرکت در بازه زمانی ۵ ساله (۱۴۰۲-۱۳۹۸) استفاده شد. برای گردآوری داده های EMA و عملکرد زیست محیطی از پرسشنامه های استاندارد (به ترتیب با ۱۵ و ۱۲ گویه) و برای عملکرد مالی از صورت های مالی حسابرسی شده استفاده گردید. داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری و رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) و آزمون بوت استرپ تجزیه وتحلیل شدند. یافته ها نشان داد میانگین اجرای EMA در شرکت های پتروشیمی ۲.۸۷ از ۵ (سطح متوسط) و میانگین عملکرد زیست محیطی ۳.۱۲ از ۵ (نسبتا مطلوب) است. اجرای EMA تاثیر مثبت و معناداری بر عملکرد زیست محیطی و بر عملکرد مالی دارد. همچنین عملکرد زیست محیطی تاثیر مثبت و قوی بر عملکرد مالی نشان داد. مهم ترین یافته، نقش میانجی جزئی عملکرد زیست محیطی با مقدار VAF برابر با ۵۵.۲ درصد است که نشان می دهد بیش از نیمی از تاثیر EMA بر عملکرد مالی از طریق بهبود شاخص هایی مانند کاهش مصرف انرژی، کاهش تولید پسماند و کاهش انتشار آلاینده ها منتقل می شود. نتیجه آنکه صرفا پیاده سازی EMA بدون بهبود عملکرد زیست محیطی نمی تواند منجر به افزایش عملکرد مالی گردد. به مدیران شرکت های پتروشیمی توصیه می شود سرمایه گذاری در سیستم های EMA را با تمرکز بر شاخص های فیزیکی جریان مواد و انرژی در اولویت قرار داده و گزارش های شفاف عملکرد زیست محیطی منتشر کنند. به سیاست گذاران نیز پیشنهاد می شود با ارائه مشوق های مالیاتی، زمینه گسترش EMA را در صنایع آلاینده فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

حسابداری مدیریت محیط زیستی ، عملکرد مالی ، عملکرد زیست محیطی ، نقش میانجی ، شرکت های پتروشیمی ، مدل سازی معادلات ساختاری