تحول پارادایم مدیریت شهری در عصر داده محور: تحلیل نظام مند، معماری فناورانه و چالش های حکمرانی در شهرهای هوشمند

شهر هوشمند به عنوان یکی از مهم ترین جریان های تحول شهری در دهه های اخیر، بر همگرایی فناوری، حکمرانی، زیرساخت و داده استوار است؛ به گونه ای که تصمیم گیری مدیریت شهری به جای اتکا صرف به تجربه های مدیریتی سنتی، به سمت تحلیل های مبتنی بر داده و مدل های پیش بینی گر حرکت می کند. با این حال، گذار از رویکردهای کلاسیک مدیریت شهری به پارادایم داده محور، نه صرفا یک مسئله فنی، بلکه یک تحول ساختاری و نهادی است که چالش هایی در سطح معماری فناورانه، یکپارچگی داده ها، حاکمیت داده، امنیت و حقوق شهروندی و نیز سازوکارهای حکمرانی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل نظام مند تحول پارادایم مدیریت شهری در عصر داده محور، ارائه چارچوبی نظری برای پیوند «حکمرانی–فناوری–داده» و استخراج یک مدل مفهومی از عوامل اثرگذار بر تحقق شهر هوشمند انجام می شود. روش پژوهش از نوع کیفی-پژوهشی و مبتنی بر تحلیل محتوای نظام مند ادبیات نظری و پیشینه پژوهش است. یافته های پژوهش نشان می دهد که موفقیت پروژه های شهر هوشمند مستلزم هم ترازسازی لایه های معماری فناورانه (حسگرها و جمع آوری داده، انتقال و پردازش، پلتفرم های تحلیلی و تصمیم یار، و لایه های کاربردی) با لایه های حکمرانی (چارچوب های حقوقی، سیاست های داده باز و خصوصی سازی داده، نقش نهادهای عمومی/خصوصی، مدیریت ریسک و تضمین کیفیت) و نیز ایجاد قابلیت های سازمانی (ظرفیت تحلیل داده، شایستگی بین بخشی و طراحی فرآیندهای مشارکتی) است. همچنین مشخص می شود که چالش های اصلی شامل شکاف بین نهادهای تصمیم گیر و داده محور شدن واقعی فرآیندها، ناکافی بودن استانداردهای داده و قابلیت همکاری، ضعف در حاکمیت داده و مدیریت چرخه حیات داده، ریسک های امنیت سایبری و حریم خصوصی، و مسئله عدالت دیجیتال و پذیرش اجتماعی می باشد. در پایان، پیشنهادهایی پژوهشی برای توسعه چارچوب ارزیابی حکمرانی داده در شهرهای هوشمند و طراحی مدل های تصمیم گیری چندمعیاره مبتنی بر داده ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، مدیریت شهری داده محور ، حکمرانی داده ، معماری فناورانه ، حکمرانی شهری ، تحلیل نظام مند