تربیت خلاق، انتقادی و آینده نگر دانش آموزان در ایران: طراحی مدل تحولی مبتنی بر الگوهای کشورهای پیشرو

تحولات سریع فناوری، اقتصاد دانش بنیان و ظهور هوش مصنوعی، ضرورت بازتعریف اهداف تربیتی را بیش از پیش آشکار ساخته است. پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل بومی برای تربیت خلاق، انتقادی و آینده نگر دانش آموزان ایرانی انجام شد. روش پژوهش ترکیبی اکتشافی–تبیینی است. در بخش کیفی، از تحلیل مضمون اسناد بین المللی (۲۰۱۸–۲۰۲۵) و مصاحبه با خبرگان (n=۲۰) استفاده شد. در بخش کمی، ۳۱۲ دانش آموز دوره متوسطه دوم به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. ابزارها شامل آزمون خلاقیت تورنس، آزمون تفکر انتقادی Watson-Glaser و مقیاس بومی آینده نگری آموزشی بودند. داده ها با تحلیل عاملی اکتشافی، مدل یابی معادلات ساختاری و رگرسیون چندگانه تحلیل شد. نتایج نشان داد آموزش مبتنی بر پروژه و توانمندسازی معلمان بیشترین اثر مستقیم را بر خلاقیت و آینده نگری دارد (β=۰.۶۴). مدل پیشنهادی از برازش مطلوب برخوردار بود (CFI=۰.۹۲, RMSEA=۰.۰۵). در نهایت، چارچوب «مدرسه آینده نگر ایرانی» ارائه شد.

کلیدواژه ها:

تربیت ، مدل تحولی ، کشورهای پیشرو